1942- Radios & nostalgia

__________________
The pleasant memories of a bygone era, when life was not controlled by TV or social networks like fb etc but moved at a slow and relaxed pace with valve radios (later transistors) and gramophones, haunt.
Middle1950s through’60s, makes me nostalgic of Telugu/ English news readers, drama artists, Sunday cinemas (only audio), programmes etc.-Mangamma, Rajamannar, Melvel de mellow,Surjit Sen, Latika Ratnam, Balanandam annayya- Nyapati Raghava Rao, Karmikula karyakramam Ekambaram, Subbaramayya, Dharmasandehalu- Ushasri, Nanduri Subba Rao, Vittal, Banda Kanakalingeswar Rao, Samantaka Mani, Sarada Srinivasan, Sarada Asokavardhan, Sthanam. Radio Ceylon ‘Binaca/ Cibaca Geetamala’ on Wednesdays at 8pm- Ameen Sayani; KLSaigal song at the end of Hindi songs in radio Ceylon, Vividh Bharati with their popular programmes 'Sangeet Sarita', 'Bhule Bisre Geet', Hawa Mahal, 'Jaimala', 'Inse Miliye', 'Chhaya Geet' etc.,
5day test cricket match commentary by Chakrapani, Anand Rao, expert comments by Raja of Vizayanagaram-‘Vizzy’! Radios- Pie,Murphy, Bush, Sharp jhankar etc.HMV Gramophones with handles to wind and needles 78rpms, later with light crystals 45, 33.3 rpms, LPs etc.(Even now, I hold those LPs, like clinging to old memories). All these will definitely have resonance with all the senior citizens.
Those days were not with so many comforts as of the present, but life with few wants was very sublime and fulfilling. ‘Jaane kahaan gayE O din..’- to quote Mera Nam Joker.
Now radio is resurrected with FMs, since 2005, with their RJs trying to out beat the pioneer, Ameen Sayani of Binaca geetmala!
[Binaca brand was owned by Reckitt Benckiser which sold it to Dabur in 1996 for INR12 million (US$190,000)].
___________________________________

1635- Renowned Telugu filmmaker Bapu, also an acclaimed artist, painter, cartoonist and illustrator, passed away in Chennai On 31st August following a brief illness.

He was 80.

Bapu, whose real name was Sattiraju Lakshminarayana, had been admitted to a private hospital in Chennai a few days ago and he passed away this evening due to a cardiology-related ailment, hospital sources said.

Bapu had begun his career as a director in 1967 with Sakshi, which was then screened in international film festivals. He went on to direct about 50 films in his career. 

His last film was Sriramarajyam in 2011, which had popular actor Balakrishna, son of late N T Rama Rao, and Nayanatara in the lead.

He received several coveted honours, including Padma Sri from the Union government in 2013 and the prestigious Nandi Award of the Andhra Pradesh government.

Bapu, in combination with his friend and writer Mullapudi Venkata Ramana, made critically-acclaimed and successful films like Muthyala Muggu, Tyagayya, Bhakta Kannapa, Pelli Pustakam and Mr Pellam.

Bapu made a few films in Tamil and Hindi as well. His Hindi films include Ham Paanch and Seeta Swayamvar.

Bapu's Vamsa Vriksham in Telugu was one of the earliest films in the career of veteran Bollywood actor Anil Kapoor.

Bapu was also an artist, painter, cartoonist and illustrator par excellence, whose works signified the benchmark for Teluguness.

In casual conversations, a traditional-looking Telugu girl is often described as "a girl in Bapu's picture"
_________________________________

1439- Hussain sagar tank bund-1947

1380- '-మాతరం'

_

_____________________
(1)అలనాటి స్వాతంత్ర యోధుల నినాదం- 'వందేమాతరం'
(2)ఈనాటి రాజకీయ నేతల నినాదం- 'బందే'మాతరం
(3)తాగుబోతు, రౌడీముఠాల నినాదం- 'మందే'మాతరం
(4)హోటల్ యజమానుల నినాదం- 'విందే'మాతరం
(5)ఈనాటితారల నినాదం- 'నందే'మాతరం
(6)కుఱ్ఱకారు/ఫాస్ట్ కల్చర్/
ఆడుతూపాడుతూ చేసే నినాదం- 'చిందే'మాతరం
(7)ప్రతిపక్షాల నేతల నినాదం- 'నిందే'మాతరం
(8)గుక్కెడు నీళ్ళకోసం ఆడవారి నినాదం- 'బిందే'మాతరం

(ఆంధ్రభూమి, 27:06:2002)
____________________________________

1368- Bapu- evolution in his signatures

_________________________________

1359- కాలమర్మం!

 

 

 'ఒక్కనాటి ప్రపంచము ఒక్కనాటి వలెకాదు/ ఒక్క నిమిషము వలెనొకటి గాదు-' ఆధ్యాత్మిక ఆచార్యులు అన్నమయ్య కాలభావన అది. భారతీయుల కాలవివేచన వేదకాలం నాటిది. బ్రహ్మప్రోక్తాలని ప్రతీతి కలిగిన వేదాలు 'సూర్యుణ్ని ఉషాకన్యానాథుడి'గా ప్రస్తుతించాయి (రుగ్వే. 7 మం. 75 రుక్కు). బ్రాహ్మణాలైతే నక్షత్ర మండల ప్రస్తావనలూ తీసుకొచ్చాయి. కల్పం, బ్రహ్మకల్పం వంటి కాలాపేక్ష సిద్ధాంతాలు పురాణేతిహాసాలనిండా బోలెడన్ని. 'ద్వంద్వాన్ని సమదృష్టితో చూడటమే కాలాన్ని జయించడం'గా భావించాడు ఆంగ్లరచయిత, తత్వవేత్త హక్స్‌లీ. మన శంకర భగవత్పాదులు ప్రబోధించిన 'మాయాకల్పిత దేశకాల కలనా వైచిత్య్ర చిత్రీకృతం' సిద్ధాంతంలో ఇమిడిఉన్నదీ ఇదే రహస్యం. 'అతీతాది వ్యవహార హేతుః' అని కాలాన్ని యుగాల కిందటే నిర్వచించిన మహానుభావులు మన ప్రాచీన జ్ఞానులు. కాలచింతనే మహా వింతైనది. భూమి పుట్టుకనుంచీ బుద్ధిజీవులను వేధిస్తోంది. బమ్మెర పోతనామాత్యుడు భాగవతంలో 'ప్రారంభ సంపత్తికాధారం బెయ్యది?' అని సందేహపడితే... 'ఎందులోనుంచి ఎప్పుడు ఎలాగ పుట్టింది కాలం?' అని ఆరుద్ర 'త్వమేవాహం'లో తర్కం లేవదీశాడు. 'మొదలూ చివరా తెలియని/ అనాది గర్భాన్ని చీల్చుకుని/ వూపిరి పోసుకున్న క్షణాన/ నాకు తెలియదు ఈ అనంత కాలవాహిని పొడవెంతో' అనే మథన మనిషికి ఆకులు అలమలు మేస్తూ కారడవుల్లో తిరుగాడే నాటినుంచే వెంటాడుతోంది. కాలం- పదార్థం నాలుగో పరిమాణమన్న సాపేక్ష సిద్ధాంతం అర్థం కానంతకాలం కంటిముందు కాలంచేసే గారడి అంతా దేవలీలే. 'జనయిత్రి గర్భకోశమున బిండము జేసి యవయవంబుల దాన నలవరించి/ శిశురూపమున దానిక్షితి తలంబునద్రోయడం' మొదలు 'కర్ర చేతను బట్టించి కదలలేని స్థితికి దెప్పించడం' దాకా 'కాలమహత్తత్త్వంబు నిట్టిదనుచు వర్ణనము' చేయటం వశం కాదన్న బ్రహ్మశ్రీ రాజలింగ కవి విస్తుబాటే ఇందుకు ఉదాహరణ. కాలమర్మం అవగాహన కావాలంటే 'స్థల కాల పరస్పరాధారిత సిద్ధాంతం' బోధపడాలి. రెండు సంఘటనల మధ్య ఉండే అంతరం 'కాలం' అని, రెండు పదార్థాల మధ్య ఉండే దూరం 'స్థలం' అనుకునే సాధారణ భావజాలం నుంచి బైటపడాలి. ప్రకృతి గుణకల్పవల్లి చూపించే చిత్రాలన్నింటిని కాలపురుషుడు కల్పించే లీలావిలాసాదులుగా మనిషి భ్రమించేది ఆ నారికేళపాక సిద్ధాంతం తలకెక్కకే. 'ఒక తరి సంతోషము, వే/రొక తరి దుఃఖంబు, మరియొక తరి సుఖ మిం/కొక తరి గష్టము' కూర్చే తలతిక్క కాలానిదని తూలనాడేదీ అందుకే. మనిషి కంఠశోషేగాని కాలానికేమన్నా కనికరం ఉంటుందా? 'కుంటుతూ కులుకుతూ తూలుతూ గునుస్తూ... ఇలా సాగుతుందేమిటి చెప్పుమా కాలమా!' అని బుగ్గలు నొక్కుకోవడానికి సమయమేమన్నా 'సౌందర్యస్పర్ధ'లో సుందరాంగుల అంగవిన్యాసమా? కాలం ఒక క్షణం వెనక్కన్నా చూడదు. ఏం సాధించాలనో ఈ నిబద్ధత?దువ్వూరివారు 'వనకుమారి'లో అన్నట్లు 'కష్టజీవి కన్నీటి కాల్వకైన గాల చక్రము నిలవదు/ ధారుణీపాల పాలనా దండమునకు/ వెరచి యాగదు' కాలం. బోసిపాపల్ని నవ్వించడం, పగటికలలు కనే మగతరాయుళ్లను కవ్వించడం... 'చావుకబుర్లు వింటూ స్వగతంలో విలపించే వృద్ధులను దీర్ఘనిద్రకై దీవించడం'- కాలం ధర్మం.
అనంతమైనది భూతకాలం. అశేషమైనది భావికాలం. నడిమధ్యలో కాసింతసేపు కాలు ఝాడించినంత మాత్రాన సర్వం తెలుసని అనుకోవడం అజ్ఞానం. 'దైవరూపంబు కాలంబు దానికెపుడు/ లోటు గలుగదు మన బుద్ధి లోపంబుగాని' అన్న పానుగంటివారి 'కల్యాణరాఘవం' మాట నిజం. 'బాలు కంట తాబేలు వలెను/ ...వృద్ధు కంట లేడిరీతి' పర్వెత్తు కాలం నిరూపించేదీ ఈ సత్యాన్నే. కాలాన్ని దేవతలైనా వంచించలేరు అనిగదా కౌటిల్యుడి సూక్తి! మానవమాత్రుల శక్తియుక్తులు ఇక దాని మహత్తు ముందెంత! భర్తృహరి వైరాగ్య శతకంలోని పది శ్లోకాలు చాలు- కాలం ఎంత బలీయమైనదో తెలియజెప్పడానికి. 'భావినుంచి గతంలోకి వర్తమానం గుండా సాగే క్షణసముదాయాల నిరంతర ప్రవాహం'గా కాలాన్ని నిర్వచించారు అధునాతన కాలశాస్త్రవేత్తలు స్టీఫెన్‌ హాకింగ్‌, ఐన్‌స్టీన్‌, లైబ్నిజ్‌. కాంతివేగాన్ని మించి ప్రయాణిస్తే గతంలోకి తొంగి చూడటమూ సాధ్యమేనని హెచ్‌.జి.వెల్స్‌ వూహ. అది వాస్తవమైతే ఎంత బాగుణ్ను! రాయలవారి భువన విజయాన్ని పునర్దర్శనం చేసుకోవచ్చు. 'ఫెళ్ళుమనె విల్లు- గంటలు ఘల్లుమనె-గు/ భిల్లుమనె గుండె నృపులకు- ఝల్లుమనియె జానకీ దేహమొక నిమేషమ్ము నందే' అని కరుణశ్రీ వర్ణించిన 'శివధనుర్భంగ' దృశ్యాన్ని కమనీయంగా పునర్వీక్షణ చేసి పులకించిపోవచ్చు. వూహకు అవధులు లేకపోవచ్చు. కాని దాన్ని భావించే బుద్ధికున్నాయిగా హద్దులు! కాలానికే గనుక నిజంగా కళ్లుంటే? 'నాజూకుగా ఉండే మనుషులలో బూజు పట్టిన భావాలు చూసి/ కొత్తచివుళ్లు తొడిగిన పాత చెట్ల చాటున/ పువ్వుల మిషతో నవ్వుకుంటుందా? విసుగూ విరామం లేకుండా../ అభివృద్ధీ, వినాశనం, క్షామం, క్షేమం విప్లవం... విశ్వశాంతి' అని కలవరించే మనిషిని చూసి కలత పడుతుందా?' ఎక్కడ బయలుదేరిందో, ముందుకే ఎందుకు కదులుతుందో, ఎప్పుడు ఆగుతుందో... ఏమీ తెలియదు. మనిషికి తెలిసిందల్లా కాలంతో కలిసి ప్రస్తుతంతో ప్రయాణించడమే. ఆ ప్రస్థానంలోని మలుపురాళ్ల గుర్తులే సంవత్సరాలు. నడచివచ్చిన దారివంక మరోసారి వెనక్కి తిరిగి చూసుకోవడం, గడవాల్సిన దూరాన్ని బుద్ధిమేరా ఒకసారి బేరీజు వేసుకుని... కాలూ చేయీ కూడదీసుకోవడం... బుద్ధిమంతులందరూ చేసే పనులు. చేయాల్సిన పనులు. కాలాన్ని సద్వినియోగపరచుకునే ఘన సంకల్పమిది!

(05:01:2014)

____________________________

1358- ఇళ్లలో ఇంద్రచాపాలు!

వ్యక్తిత్వానికి నిలువుటద్దంగా, హుందాతనానికి నిదర్శనంగా భాసించే చీరకట్టుతోనే లలనల అందచందాలకు ఇనుమడింపు. ప్రకృతి సౌందర్యాన్నీ ఆకృతి ప్రత్యేకతనీ మేళవించిన ముదితల అలంకరణ 'అరవిచ్చిన విరజాజుల/ చిరునవ్వుల కలికి సిగ్గు సింగారమ్ముల్‌/ సరికొత్త చీర మడతల/ మరుగున చెరలాడ' ప్రతి చూపరి హృదినీ రాగరంజితం చేస్తుంది. వేల వత్సరాల చరితను తనలో ఇముడ్చుకొన్న రెండక్షరాల 'చీర' భారతీయ విలక్షణతకే కాక సంప్రదాయ వస్త్రవిశిష్టతకూ సిసలైన ఉదాహరణ. కవి భావన ఉప్పొంగినట్లు 'భారత అంగనామణి శభాషని మెచ్చెడు సంప్రదాయ మొ/ప్పారగ కుంకుమాంకిత శుభావహమౌ వదనారవిందమై/ చీరను గట్టి లక్ష్మీకళ జిల్కుచు' నయనానందకరంగా ఆకట్టుకుంటాయి కట్టూబొట్టూ! సింధు నాగరికతలో, గ్రీకు-రోమనులనాటి వేషధారణలో, అజంతాది శిల్పకళాకృతుల్లో ప్రతిఫలించిన చీరల వన్నెచిన్నెలు వూహకైనా అందేవి కావు. పురాణయుగాల నార చీర నుంచి అత్యాధునిక కాల వస్త్రప్రపంచందాకా మార్పుచేర్పులు అనేకం చోటు చేసుకున్నాయి. ఇంటా బైటా, నిలయాలూ ఆలయాలూ, పండుగలూ వేడుకలూ, విందులూ విహారాలూ, సంస్థలూ సంఘాల కార్యక్రమాల్లో చీర సొగసు చూడతరమా? ధరించినవారినీ దర్శించినవారినీ ఒకేరకంగా మెరిపించి మురిపించే చీరకట్టు వాస్తవానికో కళ, శాస్త్రం. 'పాద పంకజములకు పారాణి అద్దేటి సరిగంచు నిగనిగల చక్కదనం/ నెన్నడుము చుట్టుకొని నెమలి వన్నెలు జిల్కు రంగైన నడికట్టు రాచ ఠీవి'- ఆ సోయగాలకు అదనపు ఆకర్షణలు. కాంత పైట జిలుగు, కుచ్చిళ్ల కులుకు సొబగు అంతగా మైమరపిస్తుంటే ప్రియకాంతుడికి ఆ భామ అయస్కాంతం కావడంలో వింతేముంది? 'సంజ వెలుంగులో పసిడి చాయల ఖద్దరు చీరగట్టి' సఖుని ఎదుట సరాగాలు ఆలపించిందో సుందరాంగి. 'కొప్పున మల్లెపూలు, జడ కుప్పెలు, బంగరు పట్టుచీర'తో విభుని అలరించిందో భార్యామణి. అమందానంద కందళిత హృదయారవిందుడైన పతిదేవుడు ఆ కులుకు మిటారి తళుకులొలుకు పయ్యెద నీడన సేదతీరకుండా ఉంటాడా? 'అందెనైతే గదా అరవింద ముఖి! నిన్ను చేరి నీ పదసేవ చేయుచుందు/ కోకనైతే గదా కోమలి! నీ ఘన జఘనోరు సౌందర్య సరణి గందు' అని ముద్దుపళని కావ్యపురుషుడు పడిన తపనే ఇక్కడా పునరావృతమవుతుంది. విభిన్న సందర్భంలో- నాయిక చిలిపి కయ్యానికి దిగేసరికి, తటాలున ఆ చీర అంచుల్ని చేతపట్టి తన వైపు తిప్పుకోబోయాడు నాయకుడు. 'అబ్బ ఉండండీ' అంటూ తప్పించుకొనే యత్నంచేసిన ఆ కోమలాంగి విసురుపాటు వేళలోనే ఒంటిమీది అద్దాలచీర మరీ మిలమిలలాడింది. 'పోతన చరిత్రము' నాయకురాలు కట్టిన తెలి పట్టు పట్టపు ఉడుపు విజయకేతనంలా రెపరెపలాడిందట. ఆ మనోహరి చీర చెంగావి అంచులు అతిలోక రసవంతాలైన వసంతాలనే చిత్రించాయి. వలపుల రేరాణి పువ్వులాంటి తెల్లచీర కట్టుకుని, పాదాలకు పారాణి అలంకరించుకొని కదిలొస్తుంటే 'కలహంస చలన విలాస లాస్యమా' అనిపించింది ఒకానొక నాయకాగ్రణికి! మనసూ మమతా కలబోసిన ఏ కల(ల)నేత అయినా రసాధిదేవతకు సిరిజోతే అవుతుంది మరి. వధువుకు ఒడికట్టు బియ్యమిచ్చేది, వరుడితో కొంగుముడి బిగించేదీ చీరతోనే. ఆడపిల్లను అత్తవారింటికి పంపుతూ 'రస ప్రసార రుచిర ప్రసరంబుగ' కన్నవారు అందించే చీరసారెలు ఆ ఇంతి మనోబలాన్ని ఇంతింతలు చేస్తాయి. చీర అంచు కుచ్చిళ్లు తళతళలాడటమే వనితలకు కళకళ. ముంగాళ్లమీదుగా జీరాడే పరికిణీలతో గలగల తిరగటం అమ్మాయిల పర్వదినోత్సాహానికి సూచిక. పానుగంటి పుటల్లో వినిపించే గాజుల గలగల, అందెల ఝుణఝుణలే కావు; కనిపించే బనారసు కోకలు, బరంపురం పీతాంబరాలూ బహు రమ్యాలు. గద్వాల చీరలు కట్టుకున్నవారంతా కదలాడే తారలంటోంది సాంస్కృతిక గీతిక. వర్ణవైవిధ్యాల వలువలతో ఒంటికి సొంపు, కంటికి ఇంపు ఉంటుందంటుంది హృదయభావ వీచిక. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే- చీర నారీభూషణం!
'చెంగావి చీరలు కొంగులు చెంగున/ జారంగ రంగైన నవమోహనాంగీ' అని వినవస్తుంటే పులకించని మది ఉండదు. నిండైన చీరకట్టు గొప్పతనమైనా, జిలుగు పైట నీడలోని పరవశమైనా, ఓణీ పరికిణీల పరవళ్లయినా... వేటికవే ప్రత్యేకం. 'వీరాంగనలైనచో నడుములన్‌ బిగచుట్టి పరాక్రమంబు లెస్సం కురిపించు చీరలు' మహిళామణుల సహజ వనరులు. పల్లె పొలాల గట్లమీద పడుచుల కట్టు వేరు. పరిణయ తరుణాన పట్టుచీరల రెపరెపలది మరో తీరు. సింగారం దారంగా, అందాల రంగులే అద్దకంగా వెలసే నేత చీరలది ఇంకొక రీతి. మగ్గాలమీద నేసే వస్త్రాల్లో రంగు హంగులతో పాటు పనిమంతుల కళాచాతుర్యమూ కలబోసి ఉంటుంది. ఆ గ్రామీణ నైపుణ్యాన్ని గమనించటమంటే, అనల్ప శిల్పసౌందర్యాన్ని సాంతం సొంతం చేసుకున్నట్లే. ఉక్కపోతలో వింజామర అయ్యేదీ, చలీ వానా ఎండల్లో తల రక్షణ ఇచ్చేదీ చీరకొంగే. చీరనే మెత్తటి బొంతగా చేసి, బుజ్జితల్లినో చిన్నితండ్రినో బజ్జోపెడుతుంది తల్లి. 'చీర ఉయ్యాలలోని చిన్ని శిశువు... తల్లిజోలకు హాయిగా ఉల్లమలర' విశ్రమించడమూ సహజమే. ఆ పసిపాపే కాస్తంత పెద్దయ్యాక 'తనకంటె పొడుగు చీరను/ తన మేనికి చుట్టుకొనుచు, తన చేతులకున్‌/ కొనలందక కలతపడేటి' సన్నివేశం నేత్రపర్వం. పుత్తడిబొమ్మ పట్టుచీర కడితే 'నీ కట్టుబడికి తరించేను పట్టుపురుగు జన్మ' అన్న చలనచిత్ర కవి వర్ణనా అత్యంత ఉల్లాసభరితం. సప్తవర్ణ తోరణాలుగా వెల్లివిరిసే చీరలతోనే అందాలూ ఆనందాలూ. కనువిందుచేసే ఆ ఇంద్రధనువులు ఎక్కడో గగనంలో కాదు, ఇక్కడే గృహసీమల్లోనే ప్రభవించటం సదా రమణీయం, బహుధా మననీయం.

(ఈనాడు, 26:01:2014)

________________________

1357- అన్నప్రసాదం!

కుబేరుడికైనా కుచేలుడికైనా క్షుద్బాధ ఒక్కటే. ఏ పాటు తప్పినా సాపాటు తప్పదని పెద్దలన్నదీ అందుకే. లోకంలో బాధలు అనేకమున్నా, కవిహృదయం ఏనాడో తేటతెల్లం చేసినట్లు 'దురంత దుఃఖకర ఆకలిబాధ భరింప అశక్య'మన్నది ప్రత్యక్షర సత్యం. మనిషికే కాదు, సృష్టిలో ప్రతిప్రాణికీ ఆకలిదప్పులూ తిండితిప్పలూ తప్పవు. 'ఆకలి కష్టము మిక్కిలి ఎక్కువ' అని చిలకమర్తి చెప్పినా, 'ఆకొన్న కూడె అమృతము' అంటూ సుమతీ శతకకర్త చాటినా- సారాంశమొకటే, అన్నం ప్రాధాన్యం లెక్కకట్టలేనిది. 'అడవిపక్షుల కెవ్వడాహారమిచ్చెను/మృగజాతికెవ్వడు మేతబెట్టె/వన చరాదులకు భోజనమెవ్వడిప్పించె?' అని కవిగళం గుప్పించే ప్రశ్నలకొచ్చే జవాబుల్లో ఆస్తిక నాస్తిక తేడాలుండొచ్చు. మనిషి ఆకలి తీర్చే నాథుడెవరన్నప్పుడు వచ్చే సమాధానం- సాటి మనిషే! 'తల్లి పెట్టు తియ్య తాయిలములన్నియు తోటి బాలకులకు పంచిపెట్టిన' ఆర్ద్రహృదయుడు బాల గౌతముడు. 'ఉపకారము తలచని కఠినాత్ముడు ఉండి వ్యర్థము, మదిలో/ చపలత వీడక వ్రతములు తపములు జేయుట వ్యర్థము' అన్న హితోక్తి అర్థపరమార్థాలు గ్రహించి వ్యవహరించే మానవుడే మాధవుడన్నది సర్వజన సమ్మతం. అరణ్యవాసకాలంలో ధర్మజుడు తనవెంట ఉన్నవారి భోజనార్థం సూర్యభగవానుణ్ని ప్రార్థించి అక్షయపాత్ర సంపాదించాడు. ఎంత వడ్డించినా ఇంకా నిండుకుండలా ఉన్నందునే, అది ఎందరెందరి ఆకలినో రోజూ తీర్చగలిగేది. అక్షయగుణ సంపన్నత ఆ పాత్రలో ఉందా, లేక ధర్మరాజు ధర్మబుద్ధిలోనే అది ఉందా అన్నదొక్కటే కీలకం. 'ఖ్యాతి చేకూరు, దీనులకు అన్నదానమిడు పుణ్యప్రాణికిన్‌' అని పలికిన ప్రౌఢకవి మల్లన మాటనే బాటగా మలచుకుంటే, మానవజన్మకు అంతకుమించిన సార్థకత వేరొకటి ఉండదు! ఉపకారబుద్ధికి ప్రకృతే ప్రతీక. 'తరువులతి రస భార గురుత గాంచు/ నింగి వ్రేలుచు నమృతమొసంగు మేఘు/ డుద్ధతులు గారు బుధులు సమృద్ధిచేత/ జగతి నుపకర్తలకు నిది సహజగుణము' అన్నట్లు ప్రకృతిమాతే సమర్పణశీలతకు నిదర్శనం. పండ్ల బరువుతో వంగే చెట్ల కొమ్మలకు చేతికి అందుబాటులో ఉండటం తెలుసు. గగనసీమలో షికారుచేసే మేఘాలకు వర్షించటమే తెలుసు. తోటివారికి ఇవ్వటంలోని సంతృప్తి, సంతోషం మనసునిండా ఉన్నప్పుడు మానవుడూ అంతే. పోషక సమృద్ధమైన గంజిని దారిపక్క కాలువపాలు చేయటంలో మానవత లేదు. ఆ వృథాను అరికట్టడంతో పాటు, అన్నమూ జతచేర్చి ఆర్తులకింత అందించటంలోని ధన్యతా అంతా ఇంతా కాదు. జాషువా కవినేత్రం తిలకించిన భారతంలో 'ప్రతిమల పెండ్లి సేయుటకు వందలు వేలు వ్యయించు' వారెందరో ఉన్నారు. 'దుఃఖితమతులైన పేదల పకీరుల శూన్యములైన పాత్రలన్‌ మెతుకు విదల్పని'వారి తత్వమే భాగ్యవిహీనత్వమన్న ఆయన వాదం సంపూర్ణ హేతుబద్ధం. కాస్తంత తిండి దొరక్క అల్లాడిపోయిన దుర్భర అనుభవం నాడు గుణనిధికి ఎదురైంది. చేతికందిన ఆహారం నోటిదాకా చేరని వైనాన్ని తలచుకుని కుమిలిపోయిన దీనదశ అతడిది. 'అన్నం అమృత రూప'మని శ్రుతులు, 'పరమాత్మ స్వరూప'మని స్మృతులు చాటాయి. అన్నపూర్ణగా ఆరాధించి, 'సుఖీభవ'గా ఆశీర్వదించి భారతీయతను వేనోళ్ల కీర్తించిన ఘనచరితా మనకుంది. 'దానమునకు అధికమైన ధర్మము కలదే' అని హరిభట్టు, 'కరమున నిత్యాన్నదానము సురుచిర భూషణము' అంటూ భర్తృహరి ప్రస్తుతించిందీ దానగుణశీలతనే. దానమివ్వనివాడు ధన్యుడు కాడని, కాలేడని స్పష్టీకరించిన సుద్దులూ చాలా ఉన్నాయి మనకు. అన్నీ ఉన్నా ఎన్నో తెలిసినా, ఎక్కడో ఏ మూలనో- ఇవ్వటానికి చేతులురాని వైనం, ఉన్నదాన్ని తెలిసో తెలియకో వృథాచేసే నైజం దాపురించింది. స్థానికమో ప్రాంతీయమో జాతీయమో కాదు... ఈ పెనుజాడ్యం ప్రపంచవ్యాప్తం!
'వృథా చేయబోకు, జన్మము సదా రాదు నీకు' అని తెలిసినవారున్నా అన్నార్తులకు లభిస్తున్న ఉపశమనం కొంతే. మాటలూ చేతలకు అంతరాలున్నచోట 'కాగితమ్ము లిచట కరిపించువారు శి/క్షింపబడుదు' రని లిఖించి పెద్ద/కాగితమ్ము గోడకంటించె దొరగారు' తరహా వ్యవహార సరళీ ప్రమాదమే. చెప్పింది చేయటం, చేసిందే చెప్పటం సమర్థ శక్తివనరుగా ఉత్తమ ఫలితాలనిస్తుంది. అన్నం పరబ్రహ్మ స్వరూపమన్న భావన, బాధ్యతాయుత వర్తన ఇళ్లు, భోజనశాలలు, విందులు, ఉత్సవాల్లో వెల్లివిరియాల్సి ఉంది. 'ఎంత తింటావో అంతే వడ్డించుకో... తిన్నంత తిని, మిగిలిందంతా పారేసే అలవాటు మానుకో' అంటూ అవ్వలూ తాతయ్యలూ, అమ్మానాన్నలు చెప్పే మాట ఇప్పుడు ఎంతమందికి చెవికెక్కుతుంది? భోజనవేళ విధివిధానాలు, నియమనిబంధనలు ఉన్నట్టే వృథాను పరిహరించాలన్నదీ ఓ విధానం, నిబంధన. 'కాంతి శాంతి సుఖమ్ము భాగ్యమ్ము నొసగు/ బహువిధారిష్టముల భస్మీపటలమొనర్చు' జీవితమే జీవితం. అది సకల వృథాల నివారణ, సర్వవనరుల సద్వినియోగంతోనే పరిపూర్ణమవుతుంది. విశ్వమంతటా అనునిత్యమూ లక్షల టన్నుల ఆహారపదార్థాలు వృథా అవుతున్నాయి. దేశదేశానా ఒకవంక ఆకలికేకలు మిన్నంటుతుంటే, మరోవైపున వ్యధార్తుల కంట రక్తాశ్రువులు చిందిస్తూ అన్నపానీయాల వృథా విచ్చలవిడిగా సాగుతోంది. తగినన్ని రవాణావసతులు లేక కొంత, గోదాముల్లో అస్తవ్యస్త పరిస్థితుల కారణంగా మరికొంత- దాపురించిన దుస్థితి ఇది. ఎక్కువగా వడ్డించుకొని చివరికి కుప్పతొట్లలో పారేసే పంచభక్ష్య పరమాన్నాల తీరు మరింత బాధాకరం. పొలం నుంచి పళ్లెంలోకి, అక్కడినుంచి నోటికి చేరేలోగా ఎంతెంత వృథా! వీటన్నింటితో కోట్లమంది నిరుపేదల కడుపు నింపవచ్చని ప్రపంచ ఆహార వ్యవసాయ సంస్థ నివేదిక ఈమధ్యే వెల్లడించింది. ఐరోపా సంఘం ప్రకటించిన 'ఆహార వృథా వ్యతిరేక సంవత్సరం' ముగింపు దశకు చేరుకుంది. నేటికీ దురవస్థ మారటం లేదంటే- 'నరుడి నెత్తిమీద రుద్దిన దరిద్రం/ అది ఎప్పుడో కట్ట తెగే సముద్రం' అన్న కవి హెచ్చరికకు రూపం వస్తున్నట్లేగా!
(ఈనాడు, 15:12:2013)
___________________ 

1350- సంబురాల తెలంగాణ!

సుమారు నాలుగు కోట్ల స్వరతంత్రులతో కోటి రతనాల వీణ సంబురాల సరిగమలు పలుకుతున్న వేళ ఇది. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పునర్ వ్యవస్థీకరణ బిల్లుకు పార్లమెంటు ఆమోదం లభించడంతో తెలంగాణవాదుల దశాబ్దాల కల ఫలించబోతోంది. రాష్ట్రపతి మొహరు పడటమే తరువాయి, దేశంలో ఇరవై తొమ్మిదో రాష్ట్రంగా తెలంగాణ తళుకులీననుంది. లక్షా 14వేల చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం, 3.52కోట్ల(2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం) జనాభాతో తెలంగాణ దేశంలో పదకొండో అతిపెద్ద రాష్ట్రంగా అవతరిస్తోంది. మిగిలిన ఆంధ్రప్రదేశ్ విస్తీర్ణపరంగా నాలుగో స్థానంనుంచి ఆరోస్థానానికి, జనసంఖ్య పరంగా అయిదునుంచి పదోస్థానానికి పరిమితం కానుంది. 'అయిదున్నర దశాబ్దాల ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర డిమాండు చరిత్రను, తాము సాగించిన విస్తృతస్థాయి సంప్రతింపులను పరిగణనలోకి తీసుకొని ముందడుగేశా'మని నిరుడు జులై చివరివారంలో కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ ప్రకటించినప్పటినుంచి, నేటిదాకా విభజన ప్రక్రియ అంతా- ఉద్విగ్నత, ఆవేశోద్రేకాల సమ్మిళితంగానే సాగింది. దేశంలోనే మొట్టమొదటి భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రంగా యాభై ఏడేళ్లక్రితం ఆవిర్భవించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన అంశం ఎంత సున్నితమైనదో 2009 డిసెంబరులోనే కాంగ్రెస్ అధిష్ఠానానికి తెలిసివచ్చింది. పార్టీలు సైతం ప్రాంతాలవారీగా చీలిపోయిన విపత్కర వాతావరణంలోని భావోద్విగ్న తీవ్రతలను గుర్తించి- ఈ ఆరున్నర నెలల కాలావధిలో సర్వామోద పరిష్కారానికి కాంగ్రెస్ ప్రయత్నించి ఉండాల్సింది. ఆ పని చెయ్యని హస్తం పార్టీ అధిష్ఠానం- 2006లోనే ప్రత్యేక తెలంగాణకు 'సై' అన్న భాజపానూ విశ్వాసంలోకి తీసుకోలేకపోయింది. పర్యవసానమే, పార్లమెంటులో విభజన బిల్లు ప్రవేశపెట్టడం నుంచి రాజ్యసభలో ఆమోదం పొందేదాకా అనుక్షణం ఎడతెగని ఉత్కంఠ; అయిదు కోట్లమంది ప్రయోజనాల్ని అసలేమాత్రం పట్టించుకోలేదంటూ సీమాంధ్రుల్లో తీవ్ర భయాందోళన. 'తాంబూలాలు ఇచ్చేశాం తన్నుకు చావండి' అన్నట్లు కేంద్ర సర్కారు అడుగడుగునా అప్రజాస్వామికంగా వ్యవహరించిందనడంలో మరోమాట లేదు. విపక్షాల అభ్యంతరాలన్నీ ఎగువ సభలో వీగిపోయిన నేపథ్యంలో, నవతెలంగాణ శిశూదయాన్ని స్వాగతించాలిప్పుడు!

వేర్వేరు పరగణాల్లో ఉన్న తెలుగువారంతా ఒక్కతాటిమీదకు వచ్చితీరాలన్న సమైక్య భావకాంక్షకు ఫలశ్రుతి- ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆవిర్భావం. ఇప్పుడు తెలంగాణ వేర్పాటుకూ అలుపెరుగని ప్రజాందోళనే కారణం. 1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటుకు పెద్దమనుషుల ఒప్పందం ప్రాతిపదిక అయింది. కాకతీయుల కాలంలో కలిసి ఉన్న ఆంధ్రులు మళ్ళీ భారత రిపబ్లిక్‌లో ఏకమయ్యారన్న ఆనందానుభూతుల్ని అంతలోనే ఆవిరి చేసేలా ఒప్పందాల ఉల్లంఘనలు తెలంగాణవాదుల్లో అపనమ్మకాన్ని పెంచాయి. సమైక్య రాష్ట్రం ఏర్పడిన పదమూడేళ్లకే వేర్పాటువాదం రాజుకోవడానికి పాలకుల తప్పిదాలే పుణ్యం కట్టుకొన్నాయి. 1973లో ప్రధానిగా ఇందిర ప్రతిపాదించిన ఆరుసూత్రాల పథకం అమలు సైతం వివాదగ్రస్తమైంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తెలంగాణ కూర్పు బేషరతు కాదని, విద్యా ఉద్యోగాలు పారిశ్రామిక ప్రగతి సేద్యరంగం వంటివాటన్నింటా తమకు దశాబ్దాలుగా అన్యాయం జరుగుతోందన్న ఆక్రోశం తెలంగాణ వేర్పాటు కాంక్షలకు ఎరువవుతూ వచ్చిందని తెరాస సిద్ధాంతకర్తగా జయశంకర్ లోగడే స్పష్టీకరించారు. పదమూడేళ్ల క్రితం తెలంగాణ సాధనే లక్ష్యంగా తెరాస స్థాపించిన బక్కమనిషి కేసీఆర్ ఉక్కు సంకల్ప దీక్షా దక్షతలతో ప్రజాకాంక్షకు ఉద్యమ రూపమిచ్చి, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య పంథాలో శ్రేణుల్ని కదం తొక్కించారు. నాలుగున్నర దశాబ్దాల క్రితం తెలంగాణ ఉద్యమం ఉవ్వెత్తున ఎగసినప్పుడు కూడా సమైక్యవాదం వినిపించిన సీనియర్ రాజకీయవేత్త చెన్నమనేని రాజేశ్వరరావు ప్రత్యేక తెలంగాణ అవసరం ఎందుకొచ్చిందో తెలుగుదేశం తరఫున సాగించిన అధ్యయనంలో వివరించారు. వైఎస్ పాలన, అర్ధశతాబ్ది ప్రత్యేక తెలంగాణ వాదనను రెట్టింపు చేసిందని, భూముల్ని తెగనమ్మడం, 'సెజ్'ల దోపిడి, నదీజలాల తరలింపు తదితర ఏకపక్ష నిర్ణయాలు తెలంగాణ ప్రజల్ని ప్రత్యేకబాట పట్టిస్తున్నాయని ఆరేళ్లక్రితమే వాస్తవాన్ని వెల్లడించారు. తెలంగాణ ప్రజల మనసుల్లో తాము విచక్షణకు, దాష్టీకానికి గురి అవుతున్నామన్న భావన తీవ్రమైన ఆవేశకావేషాల దశకు చేరుకుందని, ప్రత్యేక తెలంగాణ డిమాండు పూర్తిగా అన్యాయమైనదేమీ కాదని జస్టిస్ శ్రీకృష్ణ కమిటీ స్పష్టీకరించింది. ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు తీర్మానించిన పక్షంలో భిన్న ప్రాంతాలవారి భయాలు ఆందోళనల్ని పరిగణనలోకి తీసుకొని వారికి భరోసా కల్పించాలనీ సూచించింది. ఆ భరోసాల అంశంలోనే కేంద్రప్రభుత్వం దాగుడుమూతలు, లేనిపోని వైమనస్యాలను పెంచాయని చెప్పక తప్పదు!

ఒక జాతి కట్టుబాటును మతంకన్నా ఎక్కువగా భాష శాసిస్తుందని, అందుకు తానే ఉదాహరణ అనీ ఉపఖండంలో భాషాప్రయుక్త దేశంగా బంగ్లాదేశ్ చాటింది. బంగ్లాదేశ్ విజ్ఞప్తి మేరకు ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి 21న అంతర్జాతీయ మాతృభాషా దినోత్సవాన్ని 'యునెస్కో' నిర్వహిస్తోంది. ఈసారి మాతృభాషా దినోత్సవం నాటికి ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన మరో గుణపాఠం నేర్పుతోంది. ఓ జాతి కట్టుబాటుకు భాషా ప్రాతిపదిక ఒక్కటే సరిపోదని, అంతకుమించి అన్ని ప్రాంతాల సమగ్రాభివృద్ధి కాంక్షలకు గొడుగుపట్టే సుపరిపాలన మరెంతో అవసరమనీ పాలకులు తెలుసుకోవాలి. 'సంబంధిత అన్ని వర్గాలతోనూ తగిన చర్చలు, ఏకాభిప్రాయ సాధన, సరైన సమయంలో ప్రత్యేక తెలంగాణ ఏర్పాటు పరిశీలన' అన్నవి 2004లో తొలి యూపీఏ కనీస ఉమ్మడి ప్రణాళికలోని ముఖ్యాంశాలు. తొమ్మిదిన్నరేళ్ల కాలహరణం తరవాత, పదహారో సార్వత్రిక ఎన్నికలు తరుముకొస్తున్న వేళే 'సరైన సమయం' అంటూ రాష్ట్ర పునర్ వ్యవస్థీకరణకు హడావుడి చేసిన కాంగ్రెస్ అధిష్ఠానం- రెండుపక్కలా కడ నిమిషందాకా ఉద్విగ్న వాతావరణాన్ని పెంచి పోషించింది. రాష్ట్రంలో, దేశంలో ప్రధాన పార్టీలన్నీ ఏదో ఒక దశలో తెలంగాణకు అనుకూలత చాటాయి. వాటి అభిప్రాయాల్ని పరిగణనలోకి తీసుకొని ముందడుగేస్తే అసలు గొడవన్నదే లేకపోయేది. మూడు ప్రాంతాల మధ్య సామరస్యంగా సయోధ్య సాధించగలిగితే విభజన చేయవచ్చని జస్టిస్ శ్రీకృష్ణ కమిటీయే సూచించింది. ప్రాంతాలుగా విడిపోయినా అన్నదమ్ములుగా కలిసి ఉండే సుహృద్భావానికి ప్రోది చెయ్యాల్సిన కేంద్రప్రభుత్వం బాధ్యతారహితంగా ప్రవర్తించింది. పాలకుల రాజకీయ పాచికలు పెంచిన మనస్పర్ధల్ని పక్కన పెట్టి, ఇరువైపులా తెలుగువారి ఔన్నత్యం మరింతగా పరిమళించాల్సిన తరుణమిది. నీటి వనరుల పంపిణీ, విద్యుత్, ఉద్యోగులు, ఉమ్మడి రాజధానిలో కలసి పదేళ్లు పనిచేయడం వంటి అనేకాంశాల్లో కొత్తగా ఏర్పడే ప్రభుత్వాల మధ్య సౌహార్దపూర్వక సంప్రతింపులు తప్పనిసరి. విభజన క్రమంలో భేదాభిప్రాయాల్ని సామరస్యపూర్వకంగా పరిష్కరించుకొంటూ సముజ్జ్వల భవిత నిర్మాణానికి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ చెట్టపట్టాలు కట్టి సాగాలి!
(సంపాదకీయం, ఈనాడు, 21:02:2014)
__________________________________

---

Transformed using పద్మ v0.4.1. © 2004-2005 Nagarjuna Venna.

1349- Telangana, Demerger:A long journey

Here are some events, some going back to 1948, that have preceded the formation of Telangana state.
______________________________________

Hyderabad: With the Lok Sabha passing the bill for bifurcation of Andhra Pradesh Tuesday, decks have been cleared for formation of Telangana as the 29th state in India. Following are the major events in the history of Telangana since 1948:
1948: Indian Army annexes princely state of Hyderabad, which comprised different regions, including Telangana.
1950: Telangana became Hyderabad State.
1952: First elections held in Hyderabad State.
Nov 1, 1956: Telangana merged with Andhra State, which was carved out of Madras State, to form Andhra Pradesh, a united state for Telugu-speaking people.
1969: 'Jai Telangana' movement for separate statehood to Telangana began. Over 300 people killed in police firing.
1972: 'Jai Andhra' movement began in coastal Andhra for separate Andhra State.
1975: Presidential order issued to implement six-point Formula, providing some safeguards to Telangana.
1997: BJP supported demand for Telangana state; in 1998 election, it promised 'one vote two states'.
2001: K Chandrasekhara Rao floated Telangana Rashtra Samithi (TRS) to revive Telangana movement.
2004: TRS fought elections in alliance with Congress, wins five Lok Sabha and 26 assembly seats. UPA includes Telangana issue in common minimum programme.
2008: TDP announced support for Telangana demand.
2009: TRS contested elections in alliance with TDP but its tally came down to two Lok Sabha and 10 assembly seats.
Sep 2: Chief minister Y S Rajasekhara Reddy died in helicopter crash, triggering political uncertainty.
Oct 2009: Chandrasekhara Rao began fast-unto-death for Telangana state.
Dec 9: Centre announced decision to initiate the process for formation of Telangana state.
Dec 23: Following protests in Rayalaseema and Andhra regions (Seemandhra) and en mass resignations of MPs and state legislators, centre put the process on hold citing need for consensus.
Feb 3, 2010: Centre set up five-member Srikrishna committee to look into Telangana issue.
Dec 2010: Srikrishna committee submitted its report, suggested six options
July 30, 2013: UPA coordination panel and Congress Working Committee decided to carve out Telangana state. Protests in Seemandhra.
Oct 3, 2013: Union cabinet approved the proposal to divide Andhra Pradesh. A Group of Ministers (GoM) was constituted to prepare the roadmap after consultations with all stakeholders.
Oct 25, 2013: Chief minister N Kiran Kumar Reddy raised banner of revolt against Congress leadership. He wrote letters to president and prime minister urging them to stop bifurcation process.
Dec 5, 2013: Union cabinet approved draft Andhra Pradesh Reorganisation Bill 2013 prepared on the basis of recommendations by the GoM. Bill sent to President Pranab Mukherjee with a request to make a reference to Andhra Pradesh legislature to obtain its views under Article 3 of the Constitution.
Dec 9: The President gave time till Jan 23 to the state legislature to give its views.
Dec 12, 2013: Bill brought to Hyderabad in a special aircraft and amid tight security.
Dec 16, 2013: Bill introduced in both houses of state legislature amid clashes between Seemandhra and Telangana lawmakers.
Jan 8, 2014: After disruptions for several days, debate finally began on the bill in assembly and council.
Jan 21, 2014: State government sought four more weeks to debate the bill. The President gave one week.
Jan 27, 2014: Chief Minister Kiran Kumar Reddy gave notice to assembly speaker for a resolution to reject the bill.
Jan 30, 2014: Amid ruckus, both houses of state legislature passed by a voice vote official resolutions, rejecting the bill and appealing to the President not to send the bill to parliament.
Feb 5, 2014: Chief minister staged sit-in in Delhi to oppose bifurcation.
Feb 7, 2014: Union cabinet cleared the bill and rejected Seemandhra leaders' demand to make Hyderabad a union territory. Bill sent to the President for his approval to table it in parliament.
Feb 11, 2014: Congress expelled six MPs from Seemandhra for moving no-confidence motion against government.
Feb 13, 2014: Bill introduced in Lok Sabha amid clashes between MPs from Seemandhra and Telangana. L. Rajagopal, a MP from Seemandhra, used pepper spray in the house. Speaker suspended 16 MPs, including Rajagopal, for rest of the session.
Feb 18, 2014: Lok Sabha passes Telangana bill
______________________________________

1348- Telangana, the 29th State, is real at last

If Jawaharlal Nehru described the integration of Telangana with Andhra in 1956 as the marriage of a reluctant bride, its bifurcation from Andhra Pradesh in 2014 is marred by huge political drama
_______________________________

Hyderabad: The State of Telangana has finally turned real, as the Bill for formation of a separate state was passed by the Rajya Sabha on Thursday evening (the20th of 2014) . The aspirations of the people of the region for a separate State, voiced through endless agitations, suicides and political struggles spread over five decades were fulfilled on Tuesday by the Lok Sabha, which passed the AP Reorganisation Bill.

The demerger of Telangana from Andhra Pradesh, itself the first State to be formed in 1956 on linguistic basis, will lead to the creation of the 29th State with 10 districts, and Hyderabad as the joint capital for 10 years.

The residuary Seemandhra region will have 13 districts.

If Jawaharlal Nehru described the integration of Telangana with Andhra in 1956 as the marriage of a reluctant bride, its bifurcation from Andhra Pradesh in 2014 is marred by huge political drama, enacted by the Congress and the BJP that culminated with an unprecedented passage of the Bill through a voice vote and short discussion behind closed doors in the Lok Sabha.
The acrimonious division of Andhra Pradesh by the Congress-led UPA Government — especially the manner in which it pushed through the Bill since the CWC resolution of July 30, 2013, chaired by Sonia Gandhi — lent a political colour to the whole saga.

The Telangana struggle: A timeline in pictures
The 1969 Separate Telangana movement, championed by the Telangana Praja Samithi (TPS) under Marri Chenna Reddy, who went on to become the CM of AP twice, came closest to realising the dream.

After a lull that lasted two decades, the movement was revived in 2001 by the Telangana Rastra Samithi (TRS), floated by K Chandrasekhara Rao, who quit the TDP after being denied a ministry by Chandrababu Naidu. His political manoeuvring, steadfast approach, including the fast unto death in September 2009, precipitated matters in favour of a separate State.

In the past decade, most political parties — Congress, TDP, CPI and YSR Congress — have tried their best to derive political mileage in successive elections through open alliances with the TRS.
The ‘dithering and delaying’ tactics of the Congress and the dual strategy of the TDP (seeking justice for both regions over the years) have pushed the State into political chaos and affected its economic growth.

The ‘fast track’ decision of the Congress resulted in a counter agitation in the Seemandhra region, reasonably spontaneous and led by local leaders.
The sporadic protests demanding a united AP threatened to rise into a strong movement over 65 days, before it started losing steam with political parties jumping into the bandwagon and trying to hijack it for political gains.
Dissents started brewing and baits of discussions addressing their concerns by the Congress started weakening it.
This led to the constitution of a Group of Ministers to focus on contentious issues such as Hyderabad, river waters, education and power.

Parliament approves Telangana; a new state is born
At another level, TDP chief Chandrababu Naidu launched himself into an all-out effort, lobbying with all national parties, including getting close to the BJP for an alliance. AP Chief Minister Kiran Kumar Reddy projected himself as an integrationist, rallied Congress legislators, threatening to float a separate party, sat on dharna in Delhi, loudly articulating that the party would bite the dust in the State.
YSR Congress chief, YS Jaganmohan Reddy competed with Naidu in trying to gather support for a united Andhra cause and opposed the Centre.
Ultimately, their political scheming and efforts seem to have not yielded fruit. In the end, analysts feel the division has been hastily thrust on a progressive State, instead of amicably settling issues and laying the ground for both States to grow rapidly.

Telangana erupts in joy after passage of Bill in Rajya Sabha
The whole of Telangana erupted in joy as the Bill for formation of a separate state was passed by the Rajya Sabha Thursday evening.
Telangana supporters danced in the streets, burst crackers, splashed gulal (colours), and distributed sweets in Hyderabad, Warangal, Karimnagar and other towns.
Throngs of people visited the Telangana martyrs memorial in Hyderabad.
TRS, which was in the forefront of separate statehood agitations, had made arrangements at its office in Hyderabad for celebrations as activists gathered.
Telangana is set to become the 29th state of the Union with Parliament approving the historic bill to carve the new state out of Andhra Pradesh amid vociferous protests by members from Seemandhra region as also from Trinamool Congress and Shiv Sena.
The suspense over the passage of the Andhra Pradesh Reorganisation Bill 2014 came to an end with BJP eventually backing the government.

1276-ఎలుగెత్తి పిలిచే వెలుగు

ఆశించటం, అది సాధించేందుకు తపించిపోవటం, పోటీపడీ పోరు సాగించీ విజయానందం అందుకోవటం... జీవితం! ఆ ఆరాటంలో, పోరాటంలో ఉన్న సాధనాలన్నీ వినియోగించి, అన్ని సాయుధబలగాల్నీ మోహరించి వడివడిగా ముందుకు సాగే మనిషికి నాళం కృష్ణారావు కవి దర్శించిన 'పట్టుదల బూని చేయుమా పనులనెల్ల/ కాలమే సమకూర్పగలదు ఫలము' అన్నదే అనుభవానికొస్తుంది. పరిశీలన, అనుశీలన కలగలిసిన వ్యూహరచనతో ఇతర గుణగణాలూ జతకడితే, విజయాలు పరంపరగా సిద్ధించి మానవుణ్ని మాననీయుణ్ని చేస్తాయి. ఏనుగు లక్ష్మణకవి విపులీకరించిన 'ఆపదలందు ధైర్యగుణ, మంచిత సంపదలందు దాల్మియున్/ భూ సభాంతరాళమున బుష్కల వాక్చతురత్వ, మాజి బా/హా పటుశక్తియున్, యశమునం దనురక్తియు, విద్యయందు వాంఛా పరివృద్ధి' ప్రకృతిసిద్ధ లక్షణాలే కాక మానవాళి పాలిట ఆయుధాలూ సాధనాలూ. రాజనందనుడైన సిద్ధార్థుడు నాడు శ్రుతులు, స్మృతులు, సంహితలతో పాటు నిఖిల శాస్త్రాల పాండిత్యాన్ని గడించాడు. అఖిల అస్త్రశస్త్ర రహస్యాలు, తంత్రవాదనల సారాంశాలు, యంత్రవాదాల లోలోని మర్మాలూ గ్రహించి సర్వజ్ఞుడయ్యాడు. 'ఉపాయపూర్వకమగు విపులయత్నము సర్వార్థ సాధకము' అన్నట్లు బాణ ప్రయోగ కళాదక్షుడిగా, ఖడ్గచాలనాది విద్యాపారీణుడిగా వీరాధివీరత్వాన్నీ సొంతంచేసుకున్నాడు. అటుతరవాత భోగభాగ్యాల్ని వదిలి, భార్యాబిడ్డల్నీ వీడి శాశ్వత జ్ఞానసాధన దిశగా తరలివెళ్లిన అతడి మేధోసంబంధ ఆయుధం- తత్వచింతనే!
పూర్వాపరాల ఆలోచన, ప్రత్యేకమైన అభిరుచి, అవిశ్రాంత కృషి కారణంగానే ఫలితం ప్రాప్తిస్తుంది. 'ధనమునకు దానమును, తప/మున కాచారమును, రాజ్యమున కాజ్ఞయు, జీ/వనమునకు యశము, విద్యకు/వినయంబును, నీతులకు వివేకము ఫలముల్' అని పలికిన సుభాషితకర్త అంతరార్థమూ సాధనాల ప్రాధాన్యమే. దానవులతో కలిసి క్షీరసాగర మథనం చేసిన దేవతలు భయాలకు లొంగలేదు, ప్రలోభాలకు దాసులు కాలేదు. అమృతభాండం లభించేవరకూ ప్రయత్నం మానలేదు. కనుకనే కృతనిశ్చయం వదలని నిపుణమతులయ్యారు. నగములు కంపించేలా గగనానికెగసి ప్రత్యర్థుల్ని భయకంపితుల్ని చేసిన గరుత్మంతుడిది రెక్కల బలం. యమధర్మరాజును వెంటాడి, పతి ప్రాణాల్ని తిరిగి దక్కించుకొన్న సావిత్రిది అపార ధైర్యం. 'ధర్మదేవతా, సూర్యచంద్రాదులార/ పంచభూతమ్ములార, దిక్పాలులార/ నన్ను రక్షింపరే నాథునకు వచించి' అంటూ నిండుసభలో సత్యపోరాటం సాగించి గెలిచిన శకుంతలది నిరుపమాన సాహసం. తనయుడు అర్జునుణ్ని ద్వాపరంలో ఆయుధంగా, సాధనంగా మలచింది తల్లి కుంతీదేవి. 'పరమశివుణ్ని ఆరాధించి పాశుపతం సంపాదించు, కదనభూమిలో విజృంభించి విరోధుల్ని నిరోధించు' అని ఆశీర్వదించి పంపింది. 'వెలుగు నిన్ను ఎలుగెత్తి పిలుస్తుంది, చీకటి నీకు దూరంగా నిలుస్తుంది' అంటూ త్రేతాయుగంలో కుమారుడు హనుమను దీవించి జాగృతపరచింది అంజన. 'నీ మాతను వీరమాతను చేయి, నీ జాతికి నవజీవం పోయి' అని కృతయుగంలో ప్రబోధించి బిడ్డను కార్యనిర్వహణ దీక్షాదక్షుణ్ని చేసింది వినత. కర్తవ్యాన్ని విస్మరించి కురుక్షేత్రంలో చేష్టలుడిగి కూర్చున్న ప్రియతముణ్ని 'లెమ్ము ధనుంజయా! విధి బలీయము, న్యాయము గెల్చు, నిల్చు స/త్యమ్ము, నశించు స్వార్థము, సదా యుగధర్మమిదే గదోయి' అని తట్టిలేపిన కృష్ణపరమాత్ముడిదీ కార్యసాధన తత్వమే. 'అంగత్రాణ కృపాణ బాణధరులై యంగమ్ము లుప్పొంగ, దు/స్సంగ స్వార్థ మదేభ కుంభములపై సంగ్రామ రంగమ్మునన్/ సింగమ్ముల్ వలె దూకి' పాండవవీరులు విజృంభించటానికి ఆ చైతన్య సమరభేరే కారణం. సకల శుభాలు, విజయ పరంపరలు ప్రసాదించే దుర్గమ్మ హస్తాలనిండా ఆయుధాలే కనిపిస్తాయి. సదాశయానికి వినియోగించే ప్రతి సాధనమూ ఆయుధమే. అక్షరం, ఆత్మవిశ్వాసం, గుండెబలం, విద్య, వినమ్రత, సమయస్ఫూర్తి... అన్నీ ఆయుధాలే, సాధనాలే. అందుకే 'బలిమి జేయరాని పని యెట్టిదైన/ ఉపాయబలము చేత జేయవచ్చు' అన్నారు 'చిత్రభారతం' కర్త.

సాహసం పథమైనప్పుడు, పట్టుదల ప్రధానమై పౌరుషమే ఆయుధంగా మారుతుంది. 'పట్టు పట్టరాదు, పట్టి విడువరాదు/ పట్టెనేని బిగియ పట్టవలయు' అని హితవుచెప్పిన వేమన 'పట్టరాని పట్టు పట్టియుండినవాడు/ పుడమిలోన కీర్తి పొందలేడు' అంటూ హెచ్చరికా చేశాడు. ఆయుధ ప్రయోగానికైనా, సాధనాల వినియోగానికైనా పట్టువిడుపులు ఉండాలన్నది మానవ జీవన మంతటా నిండాల్సిన అంతస్సూత్రం. జ్ఞానసాధనమైన మెదడుతో పురోగమిస్తున్న విశ్వం 'శ్రమయేవ జయతే' సిద్ధాంతాన్నీ విశ్వసిస్తోంది. విశ్లేషించి చూస్తే, సంజీవదేవ్ అన్నట్లు 'తెలివిలేని శ్రమ కానీ శ్రమలేని తెలివికానీ అంతగా ఉపయోగపడవు. తెలివి, శ్రమ... రెండూ కలిసినప్పుడే ఏ పనిలోనైనా సఫలత'. కార్యసాఫల్యానికి కావాల్సింది సమాచరణ. వెనుక కాచుకుంటూ, ముందు చూసుకుంటూ సజావుగా పని సాగించటంలోనే జీవిత పరమార్థముంది. జగజ్జనని దుర్గను విజయదశమి అరుణోదయ వేళలో ఆరాధించిన జిజియా- బాలశివాజీకి చేసిన ఉద్బోధా అదే. మహాకాళి మృగేంద్ర వాహనమెక్కి కదిలి దనుజ మర్దన జరిపిన మహత్తర దినమే దశమి. 'పంచతంత్రం' కర్త తేల్చిచెప్పినట్లు 'లోకంలో సమర్థులకు అసాధ్యమన్నదే ఉండదు'. పనినే ఆయుధం, సాధనం చేసుకొని ప్రతివ్యక్తీ కదిలినప్పుడు ఆశాజ్యోతి జ్వలిస్తుంది, సాధన నిలుస్తుంది, తపస్సు ఫలిస్తుంది !
(ఈనాడు ,13:10:2013)
____________________

1273-హైదరాబాద్‌పై పోటాపోటీగా కావూరి-జైపాల్ వాదనలు

 (ఈనాడు,04:10:2013)

హౖదరాబాద్‌ను చారిత్రక కోణంలో చూడాలి:
జైపాల్‌రెడ్డి, సీమాంధ్ర ప్రాంత మంత్రులు వ్యక్తంచేసిన అభిప్రాయంతో విభేదిస్తున్నందుకు బాధ పడుతున్నట్లు చెబుతూ... ''తెలంగాణను చారిత్రక కోణంలో చూడాలి. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ రాష్ట్రం ఏర్పడిన నాటి నుంచి నేపథ్యాన్ని, సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితులు, ప్రజల జీవన గతులను చూడాలి. ఫజల్అలీ కమిషన్ కూడా ఉమ్మడి రాష్ట్రాన్ని వ్యతిరేకించింది. సమైక్య రాష్ట్రంలో ముల్కీ నిబంధనలు, పెద్దమనుషుల ఒప్పందాలు, జోనల్ వ్యవస్థ వచ్చాయి. 1969 తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో నేను ఎమ్మెల్యేగా ఉన్నాను. అప్పుడు 300 మంది చనిపోయారు. 1971లో మళ్లీ జై ఆంధ్ర ఉద్యమం వచ్చింది. ఆ సమయంలో ఇందిరాగాంధీ ఇచ్చిన గరిబీ హటావో నినాదం ఉన్నప్పటికీ తెలంగాణలో పార్టీ ఓడిపోయింది. అప్పట్లో తెలంగాణ ప్రజా సమితికి 11 సీట్లు వచ్చాయి. తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో బ్రహ్మానందరెడ్డిని, ఆంధ్ర ఉద్యమ సమయంలో పీవీ నరసింహరావును (పదవుల పరంగా) త్యాగం చేయాల్సి వచ్చింది. దాన్ని బట్టి విభజన ప్రభావం ఎంత ఉందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. 2004లో కనీస ఉమ్మడి కార్యక్రమంలో కూడా తెలంగాణను పెట్టాం. రాష్ట్రపతి ప్రసంగంలో చెప్పాం. శ్రీకృష్ణకమిటీ ఆరు ప్రతిపాదనలు చేసింది. మహారాష్ట్రకు బాంబే ఎలాగో తెలంగాణకు హైదరాబాద్ అలా అయిపోయింది. దీన్ని చారిత్రక కోణంలో చూడాలి. దేన్నయినా మార్చొచ్చుకానీ భౌగోళిక పరిస్థితులు మార్చలేం. 1956లో హైదరాబాద్ దేశంలో 5వ పెద్దనగరం. ఈరోజున కూడా అదే స్థానంలో ఉంది. హైదరాబాద్ నగరాభివృద్ధిలో తెలుగేతరుల శ్రమే ఎక్కువగా ఉంది'' అని పేర్కొన్నారు.

అంతకుముందు కావూరి సాంబశివరావు సీమాంధ్ర ప్రాంతంలో రెండు నెలలుగా జరుగుతున్న ఉద్యమం గురించి వివరించారు. ''60 రోజుల నుంచి తీవ్రంగా నడుస్తున్న ఉద్యమాన్ని దురదృష్టవశాత్తు జాతీయ మీడియా చూపెట్టడం లేదు. అందువల్ల ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏమీ జరగడం లేదని మీరు భావిస్తున్నట్లున్నార''ని ఆక్షేపించారు. తాము నియోజకవర్గాలక్కూడా పోలేక పోతున్నట్లు వాపోయారు. ఆ వాదనలను జైపాల్‌రెడ్డి తోసిపుచ్చారు. ''అలాగైతే మేం కూడా నాలుగేళ్ల నుంచి ఇక్కడే ఇరుక్కుపోయాం, డిసెంబర్ 9 ప్రకటన నాటి నుంచి మేం కూడా నియోజకవర్గాలకు వెళ్లలేని సంకటస్థితిని ఎదుర్కొంటున్నా''మని వాపోయారు. ''కాంగ్రెస్‌పార్టీ మేనిఫెస్టోలో ఎప్పుడూ ఎక్కడా తెలంగాణా ఇస్తామని చెప్పలేదు. ఎందుకు తెలంగాణా ఇవ్వడానికి తొందరపడుతున్నారు. వైకాపా, తెలుగు దేశం పార్టీలు విభజన నిర్ణయం నుంచి వెనక్కు తగ్గే సమయంలో కాంగ్రెస్ ఎందుకు వేగంగా ముందుకెళ్లాలి? శ్రీకృష్ణకమిటీ రాష్ట్ర విభజనకు వ్యతిరేకంగా నివేదిక ఇచ్చింది. రాష్ట్రం సమైక్యంగానే ఉండాలని పేర్కొంది'' అని కావూరి గుర్తు చేయగా... అదే శ్రీకృష్ణకమిటీ అయిదో అంశం కింద రాష్ట్రాన్ని విభజించాలని కూడా చెప్పింది కదా అని జైపాల్ పేర్కొన్నారు.

ఏకాభిప్రాయం అసాధ్యం-వినోభా కాలంలో లేం:
ఏకాభిప్రాయం అంశం గురించి వచ్చినప్పుడు జైపాల్‌రెడ్డి అభ్యంతరం వ్యక్తంచేశారు. ''ఏ అంశంపైనా 100 శాతం ఏకాభిప్రాయం సాధ్యం కాదు. మొరార్జీదేశాయ్ ముంబాయి రాష్ట్ర విభజనను వ్యతిరేకించారు. అలాగే పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రి రామ్‌కిషన్‌కూడా! 66లో అసెంబ్లీని సుప్తచేతనావస్థలో పెట్టి పంజాబ్ రాష్ట్రాన్ని విభజించారు. అక్కడ ప్రజాస్వామ్య ఆకాంక్షలు ఉన్నాయి కాబట్టి అలా చేశారు. వినోభాభావే కాలంలో 100 శాతం అభిప్రాయం ఉంటేనే ఏకాభిప్రాయం కింద లెక్క. కానీ ఇప్పుడా పరిస్థితులు లేవు. మనం ఆ కాలంలో లేం. కాబట్టి పూర్తి ఏకాభిప్రాయం అసాధ్యం. దాదాపు ఏకాభిప్రాయం తీసుకుంటే చాలు. తెలంగాణ కూడా 60 ఏళ్ల నుంచి మండుతోంది. నేను ఒకప్పుడు సమైక్య వాదిని అయినా ప్రజల ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా ప్రజాస్వామ్యవాదిని'' అని పేర్కొన్నారు. అంతకుముందు పళ్లంరాజు 10 ఏళ్లకు మించి హైదరాబాద్ ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉండాలని కోరారు. కావూరి మాట్లాడుతూ తాను పార్టీని ధిక్కరించే వాణ్ణి కానని, కానీ ఇప్పుడు వ్యవహరించిన తీరు మాత్రం తనను తీవ్ర వేదనకు గురి చేసిందని స్పష్టం చేశారు.

అంతా తెలంగాణకే జై
ఇద్దరు సీమాంధ్ర మంత్రులు తప్ప మంత్రివర్గ సమావేశంలో మాట్లాడిన వారంతా తెలంగాణకే జై కొట్టార

1264- అందుకే అతను ప్రిన్స్

ఈనాడు, సినిమా, 09:08:2013

మహేష్‌బాబు... అభిమానులకు ప్రిన్స్, అమ్మాయిలకు రాజకుమారుడు, బాక్సాఫీసును మురిపించిన 'పోకిరి'. వసూళ్ల వర్షం కురిపించిన 'బిజినెస్‌మేన్'. దర్శకులకూ మహేష్ కావాలి, కథానాయికలకూ, వ్యాపార ప్రకటనలకూ అతనే కావాలి. ట్విట్టర్‌లో పలకరిస్తే అభిమానులు పొంగిపోతారు. ఇరవై సెకన్ల టీజర్‌లో కనిపిస్తే 'వన్'మోర్ అంటారు. 'ఎవడు కొడితే దిమ్మతిరిగి మైండ్ బ్లాంక్ అవుతుందో వాడే పండుగాడు..' అని ఎప్పుడైతే అన్నాడో తెలుగు సినిమా తెరపైన హీరోయిజం అనే పదానికి కొత్త అర్థం రాసేసుకొన్నారు. 'సీతమ్మ వాకిట్లో సిరిమల్లె చెట్టు'తో మల్టీస్టారర్ చిత్రాలకు కొత్త రూపు ఇచ్చారు మహేష్. ఇప్పుడు '1' కోసం ముస్తాబవుతున్నాడు. శుక్రవారం 'కథానాయకుల్లో మీరే నెంబర్ వన్' అంటే మహేష్ ఎలాగూ ఒప్పుకోవడం లేదు. అందుకే శుక్రవారం మహేష్‌బాబు జన్మదినం సందర్భంగా ఆయన సినిమా పేరు '1'కి తగినట్టు.. మహేష్ కెరీర్‌లో తొలి అనుభూతులేమిటో ఒక్కసారి రివైండ్ చేసుకొందాం. మహేష్ గురించి సహ నటులు, దర్శకులు, కథానామహేష్‌బాబు తొలిసారి కెమెరా ముందుకు వచ్చిన చిత్రం 'నీడ'. దాసరి నారాయణరావు దర్శకత్వం వహించారు. కృష్ణ పెద్ద కుమారుడు రమేష్‌బాబు ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. ఈ చిత్రంలో మహేష్‌బాబు కూడా కొన్ని ఫ్రేముల్లో కనిపిస్తారంతే. ఆయనకు కనీసం డైలాగులు కూడా లేవు. తొలిసారి నాన్నతో తెర పంచుకొన్న చిత్రం 'పోరాటం'. ఈ సినిమాలో కృష్ణకు తమ్ముడిగా కనిపించారు. 'శంఖారావం', 'కొడుకు దిద్దిన కాపురం', 'ముగ్గురు కొడుకులు', 'గుఢచారి 116', 'రాజకుమారుడు', 'వంశీ' తదితర సినిమాల్లో తండ్రీకొడుకులిద్దరూ కనిపించారు. వివిధ సందర్భాల్లో చెప్పిన కబుర్లు నెమరువేసుకొందాం.

 * మహేష్ తొలిసారి ద్విపాత్రాభినయం చేసిన చిత్రం 'కొడుకు దిద్దిన కాపురం'. ఈ చిత్రానికి కృష్ణ దర్శకత్వం వహించారు. మహేష్ నటించిన 'బాలచంద్రుడు' దర్శకుడు కూడా కృష్ణనే.
 

* మహేష్ కథానాయకుడిగా రంగప్రవేశం చేసిన చిత్రం 'రాజకుమారుడు'. కె.రాఘవేంద్రరావు దర్శకత్వం వహించారు. తొలి నంది అవార్డు అందించిన చిత్రం ఇదే. ఈ సినిమాతోనే ఉత్తమ తొలి చిత్ర కథానాయకుడిగా నంది పురస్కారం దక్కించుకొన్నారు. 

*మహేష్ తొలిసారి ద్విపాత్రాభినయం చేసిన చిత్రం 'కొడుకు దిద్దిన కాపురం'. ఈ చిత్రానికి కృష్ణ దర్శకత్వం వహించారు. మహేష్ నటించిన 'బాలచంద్రుడు' దర్శకుడు కూడా కృష్ణనే.

*మహేష్ కథానాయకుడిగా రంగప్రవేశం చేసిన చిత్రం 'రాజకుమారుడు'. కె.రాఘవేంద్రరావు దర్శకత్వం వహించారు. తొలి నంది అవార్డు అందించిన చిత్రం ఇదే. ఈ సినిమాతోనే ఉత్తమ తొలి చిత్ర కథానాయకుడిగా నంది పురస్కారం దక్కించుకొన్నారు.
*'ఒక్కడు' చిత్రానికిగానూ తొలిసారి ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు అందుకొన్నారు మహేష్. ఉత్తమ నటుడిగా తొలి నంది అందించిన చిత్రం మాత్రం 'నిజం'. తేజ దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఈ చిత్రం మహేష్‌ని ఓ కొత్త కోణంలో చూపించింది.
* నమ్రత తొలి తెలుగు చిత్రం 'వంశీ'. ఈ సినిమా చిత్రీకరణలో ఏర్పడిన స్నేహం.. వీరిద్దరి పెళ్లికి దారితీసింది. లిసారే, బిపాసాబసు (టక్కరి దొంగ), సోనాలీ బింద్రే (మురారి), అమృతారావు (అతిథి)ల తొలి తెలుగు హీరో మహేష్‌బాబు. ఇప్పుడు కృతిసనన్ (వన్) కూడా మహేష్‌తోనే టాలీవుడ్‌లోకి అడుగుపెడుతోంది
* కౌబోయ్ సినిమాలకు పెట్టింది పేరు కృష్ణ. ఆయన వారసుడిగా తెరపైకి వచ్చిన మహేష్‌బాబు కూడా కౌబోయ్‌గా అలరించారు. ఆయన పూర్తిస్థాయి కౌబోయ్ పాత్ర పోషించిన చిత్రం 'టక్కరి దొంగ'. జయంత్ సి.పరాన్జీ దర్శకత్వం వహించారు.
*మహేష్ తన కెరీర్‌లో ఒకే ఒక్క కొత్త దర్శకుడికి అవకాశం ఇచ్చారు. ఆయనే శోభన్. వీరిద్దరి కలయికలో 'బాబి' వచ్చింది.
* „ాణిజ్య ప్రకటనల్లోనూ మహేష్‌బాబు దుమ్ము రేపుతున్నారు. చాలా సంస్థలకు ఆయన ప్రచారకర్తగా వ్యవహరిస్తున్నారు. అయితే తొలిసారి ఆయన బ్రాండ్ అంబాసిడర్‌గా వ్యవహరించింది థమ్స్ అప్‌కే.

---

*'జల్సా' సినిమాకి తొలిసారి గొంతు అరువిచ్చారు మహేష్‌బాబు. త్రివిక్రమ్‌తో ఉన్న స్నేహం వల్ల ఈ చిత్రానికి వాయిస్ ఓవర్ చెప్పారు. ఆ తరవాత 'బాద్‌షా' సినిమాకీ మాటసాయం అందించారు. సామాజిక సంస్థ 'మర్ద్' కోసం తొలిసారి ఓ పద్యం పాడారు.
* మహేష్ ట్విట్టర్లో కూడా ఉన్నారు. అప్పుడప్పుడూ ట్విట్ చేసినా ఆయన ఫాలోయర్స్ మాత్రం లక్షల్లో ఉన్నారు. గురువారం నాటికి ఆరులక్షల మూడు వేల మూడువందలు దాటేశారు. ఏ దక్షిణాది నటుడికీ ఈ స్థాయిలో ఫాలోయర్స్ లేరు.

---

* కథానాయికల్ని లిప్‌లాక్ చేయడంలోనూ మహేష్ ముందుంటారు. 'బాబి' (ఆర్తి అగర్వాల్), 'నాని' (అమీషాపటేల్), 'అతడు' (త్రిష), 'దూకుడు' (సమంత), 'బిజినెస్‌మేన్' (కాజల్) సినిమాల్లో కథానాయికల పెదవిని అందుకొన్నారు.

*మహేష్ నటిస్తున్న తాజా చిత్రం 'వన్' ప్రచార చిత్రాన్ని ఇటీవల విడుదల చేశారు. ఈ టీజర్ మహేష్ అభిమానుల్ని విశేషంగా ఆకట్టుకొంది. పది లక్షల మంది యూట్యూబ్‌లో ఈ ప్రచార చిత్రాన్ని తిలకించారు. ఈ సంఖ్యలో ఓ ప్రచార చిత్రాన్ని తిలకించడం తెలుగు సినిమాకి సంబంధించినంత వరకూ అరుదైన విషయమే.
* ''మహేష్‌బాబు ఓ ప్రత్యేకమైన నటుడు. 'సీతమ్మ వాకిట్లో సిరిమల్లె చెట్టు'లో ఇద్దరం కలసి నటించాం. సెట్లో నిజంగా నాకు తమ్ముడుగానే కనిపించేవాడు. పాత్రలోకి చాలా తొందరగా వెళ్లిపోతాడు. పనిమీద అతని నిబద్ధత నాకు బాగా నచ్చింది'' - వెంకటేష్
*  ''మహేష్ అందమైన కథానాయకుడు. మహేష్ నుంచి నేను కోరుకొనేది ఏమైనా ఉంటే.. అతని అందమే. చాలా సహజంగా నటిస్తాడు''. - రామ్‌చరణ్
*''మహేష్ నాకెప్పుడూ నటిస్తున్నట్టు అనిపించలేదు. సహజంగా నటిస్తాడు. అతని వల్ల పాత్రకు సరికొత్త శక్తి వస్తుంది. తనతో రెండు సినిమాలు చేశా. 'అతడు'లో చాలా తక్కువ మాట్లాడతాడు. అన్నీ పోగేస్తే అతని కోసం రాసిన డైలాగులు మూడు పేజీలు మించవు. డబ్బింగ్ కూడా రెండు మూడు గంటల్లో ముగిసిపోయింది. 'ఖలేజా' అలా కాదు. సినిమా అంతా మాట్లాడుతూనే ఉంటాడు. పాత్రల్లో వైవిధ్యం బాగా చూపిస్తాడు'' - త్రివిక్రమ్
*''రజనీకాంత్‌కి తమిళంలో ఎంత మార్కెట్ ఉందో, తెలుగులో మహేష్‌కి అంత మార్కెట్ ఉంది. ఆయనతో నాకూ ఓ సినిమా చేయాలని వుంది. 'గుఢచారి 116', 'అల్లూరి సీతారామరాజు', 'జేమ్స్‌బాండ్' వీటిలో ఎలాంటి కథ చేస్తే బాగుంటుందో మహేష్ అభిమానులే చెప్పాలి. దాన్ని బట్టి మహేష్ కోసం ఓ కథ రాసుకొంటా'' - రాజమౌళి
* ''నేను రాసిన సంభాషణలకు మరింత బలం తీసుకొచ్చిన కథానాయకుడు మహేష్‌బాబు. పది పైసల డైలాగ్‌ని రూపాయిగా మారుస్తారు. నటిస్తున్నట్టు నాకెప్పుడూ అనిపించలేదు. కట్ చెప్పడం మర్చిపోయిన సందర్భాలూ ఉన్నాయి'' - పూరి జగన్నాథ్
* ''మహేష్ నుంచి చాలా విషయాలు నేర్చుకొన్నా. 'ప్రతి సినిమానీ నీ మొదటి సినిమాగా భావించు' అనే సలహా ఇచ్చారు. అది ఇప్పటికీ పాటిస్తున్నా. ఆయనతో కలసి నటించాలని ప్రతీ కథానాయిక కోరుకొంటుంది. ఆ అవకాశం కెరీర్ ప్రారంభదశలోనే రెండుసార్లు నాకు దక్కడం నా అదృష్టం''. - సమంత
*''సినిమా అంతా తన భుజాలపై వేసుకొని నడిపించగల నటుడు. సన్నివేశాన్ని చాలా తొందరగా అర్థం చేసుకొంటారు. రీటేక్‌లూ తక్కువే. అందుకే ఆయన పక్కన నటించేవారు ఎవరైనా జాగ్రత్తగా ఉండాల్సిందే. డైరెక్టర్ కట్ చెప్పగానే మామూలైపోతారు''-కాజల్

1240-FINALLY,AP REACHES ITS T-JUNCTION

How The 29th State Will Be Formed

Bharti Jain | TNN New Delhi: 

With the CWC giving thumbs up to Telangana,the formal process for the creation of Indias 29th state will get under way in earnest.Estimated to take a bare minimum of 122 days once the resolution for creation of the new state is passed by the Andhra state legislature,the state reorganization proposal will have to be approved thrice by the Union Cabinet apart from being ratified by the state legislature and,finally,Parliament.
 
The first step would be a reference by the Union government to the state legislature to pass a resolution for formation of a separate state of Telangana.On the basis of this proposal,the Union home ministry will prepare a Cabinet note over the next seven days and submit it for approval.
 
A Cabinet meeting will take up this note and form a Group of Ministers (GoM) comprising the ministers of home affairs,finance,education,health,irrigation,power,environment and forest,railways,HRD,chemicals and fertilizers,food and consumer affairs and labour besides deputy chairman of Planning Commission to examine the economic issues linked to creation of the new state.This GoM is likely to submit its recommendations in a 30-day timeframe.
 
The Union home ministry will study the GoMs recomm e n d at i o n s over the next 15 days and a c c o rd i n g ly frame the Cabinet note,to be moved with draft Andhra Pradesh Reorganization Bill.
 
The note will request the Cabinet to approve the draft Bill,recommend to the President to refer the Bill to the state legislature,ask the finance ministry to appoint an expert panel to recommend measures for smooth transition in terms of financial management and viability of the reorganized states and seek setting up of a dedicated unit in the Planning Commission to manage economic and financial factors in the rest of Andhra.This unit will ensure multifaceted development of the region with the help of better financial management and adequate devolution of Central funds.The Cabinet approval for this is expected within seven days.
 
Over the next couple of days,the draft Bill through the home minister and the prime minister will be sent to the President,requesting him to refer it to the state legislature under Article 3 of the Constitution.The state legislature will have 30 days to consider the draft Bill and give its views,which will then be vetted by the law ministry over the next seven days.
 
The Cabinet note with the draft reorganization Bill vetted by the law ministry will be put up for approval and is expected to be cleared by the Cabinet in five days.
 
Once the draft organization Bill is approved by the Cabinet,a notice for its introduction in Lok Sabha/Rajya Sabha will be given.This may take a couple of days.The consideration and passage of the Bill is expected over the next 15 days,followed by Presidential assent over the next two days.
 
Thus,the process of bifurcation of Andhra Pradesh to create a separate state of Telangana will be complete.

POWER SHIFT


WHAT STATEHOOD MEANS FOR TELANGANA

Control over Krishna and Godavari waters Catchment of 68% Krishna | 69% Godavari river But so far,Telangana got only 32% Krishna water.Agitators said should get 70% Prakasam Barrage,Nagarjuna Sagar,Srisailam draw away water to other AP regions Benefits of irrigation canals | 74% Coastal Andhra | 18% Telangana | 8% Rayalaseema 

45% of APs forest area in Telangana across five districts. 

Singareni collieries excavate coal for industry,power stations Power generated supplied to entire south India Region has limestone deposits,besides bauxite & mica Jobs For Region's People
 
Only 20% APs Govt employees were from Telangana,Population-wise,should have been 40%,more than 6 lakh.In reality,barely 3 lakh Less than 5% dept heads in AP govt were from Telangana.
 
Only 6 out of 12 AP CMs from Telangana 

As A State Telanganas per capita income,10th highest in country,notch above all-India average.
In absolute GDP terms,Telangana (without Hyd) above Chhattisgarh,Jharkhand, Ukhand,HP,Goa.Among all states,at 15th place.

TELANGANA STATE,s

68% KRISHNA WATERS

45% OF ANDHRAS FOREST AREA

20% COUNTRY'S COAL DEPOSITS

50% AP REVENUES FROM HERE

 
WHAT IT MEANS FOR ANDHRA

In absolute GDP size,Andhra region third among states, 
Per capita income of Andhra 11th highest,above all-India average 
Rich in agriculture,owing to Godavari and Krishna deltas 
Within AP,coastal Andhra is superior economic entity Considered rice bowl Now loses control over rivers Krishna and Godavari 
Loses control over mineralrich Telangana region 
Has to develop new capital 
Loses Telangana revenue that was 50% of state revenues

 
WHAT IT MEANS FOR RAYALASEEMA

Srikrishna Panel called RAYALASEEMA, AP's most deprived/ backward region This,despite fact that five AP CMs from Rayalaseema,among them YSR,Chandrababu Naidu 

Compared to Telangana and Andhra,Rayalaseema worse off in industry.
Basically agrarian 
Flight of capital from Rayalaseema to Karnataka with Reddy community investing in real estate and industry in Karnataka 
Perception that Andhra region exploitative With Telangana carved out,possibility of Greater Rayalaseema statehood demand 

(Times Of India, 31:07:2013)
________________________________

1239-Telangana's Here

 

Its a political decision,but the economic challenges of carving out a separate state are huge. 

With the UPA coalition partners and the Congress Working Committee having endorsed Telangana,its creation within the Indian Union is now a reality.Though the demand for Telangana dates back half a century,statehood had remained elusive till the fading electoral fortunes of the UPA changed political equations and made the idea more politically acceptable.By forming Telangana the UPA hopes to tap consequent goodwill and win a few more seats in the general elections next year.But the decision also raises serious political and economic challenges.
 

Politically there can be a backlash from proponents of a united Andhra Pradesh,unleashing turmoil.Claims regarding the exclusive status of Hyderabad will remain a flashpoint for many years.But the most important political repercussions will be in other states where regional aspirants have laid new claims for statehood for Gorkhaland, Bodoland, Vidharbha,Poorvanchal, Vindhya Pradesh and so on.
 

On the economic front the bifurcation of Andhra Pradesh can change the fortunes of a large state of 85 million people.One of the faster growing states in the country,Andhra Pradesh has successfully brought down poverty levels to 9.2%,which is less than half the national average.It has also emerged as one of the leading states in information technology, pharmaceuticals, health services and infrastructure.It is essential to ensure that a break-up would spur and not whittle down these achievements.
 

Smaller states are generally easier to administer,although this isn't a slam-dunk as the cases of Jharkhand or more recently Uttarakhand which caved in entirely to floods show.In certain cases larger states can mobilise more resources,as Andhra demonstrated by being the most successful among Indian states in tackling Maoism.

Whatever might be the long-term advantages of the division of Andhra, its clear that in the short term there will be many challenges.The additional funds for building social and physical infrastructure will burden the central government,adding to fiscal deficits which are already weighing down the economy.Business in coastal Andhra Pradesh will lose easy access to the large market in Hyderabad,while those in Telangana will be unable to easily access the large ports and tap the advantage of the huge gas reserves in Godavari basin.

The decision to create Telangana has been made on emotive and political grounds.But the devil lies in the details,which have been given short shrift.

(Times of India, 31:07:2013)

______________________________________

1193- జన విజయం

ఒకేలా కనిపించే ఒకటేననిపించే రెండు మాటలు... ఒకటి, ఒక్కటి. వీటిని అనడం, వినడం, రాయడం కాస్త అటూఇటుగా ఒకలానే ఉన్నా అర్థ పరమార్థాల రీత్యా 'విడివడి- కలివిడి'కి ఉన్నంత అతి పెద్ద తేడా గమనించగలం. 'నేను'లో ధ్వనించేది ఏకాకితనమైతే, కరుణశ్రీ కవిగళంలా 'వ్యష్టిలోన సమష్టి భావమ్ము నించి/ సృష్టినెల్ల విశిష్ట దృష్టికి లగించి' నినదించేది 'మనం' అనే ఏకత్వ భావనే. ఏ మనిషైనా 'నాకు నేనే, నీకు నీవే' అనుకోవడంలో తాండవించేది స్వార్థబుద్ధి; 'నువ్వు, నేను- మనం' అనుకోవడంలో పరిమళించేది మంచి గంధంలాంటి మానవత్వం. మానవ జీవనానికి మాన్యత, సార్థకతల్ని ప్రసాదించేది- ఉపకారం! సహాయం, సహకారం, మేలు... పేర్లు ఏవైనా అంతరార్థం హిత కల్పన. చిలకమర్తి పలికినట్టు 'తన దేహము తన గేహము/ తన కాలము తన ధనంబు తన విద్య జగ/ జ్జనములకై వినియోగించిన నరుడే నరుడు'. ఉపకారులు యశశ్శరీరులని ఆ కవి, ఉపకారమే హితకరమని అటుతరవాత వేమన కవీ చాటిచెప్పిందీ అదే. పొరుగువాడికి సాయపడాలన్న తపనంటూ ఉండాలే కానీ... అవసర సమయంలో ఓ సూచన చేసినా, సలహా ఇచ్చినా, సమాచారమందించినా, ధైర్యం కలిగించినా, చేతనైనంత వూతం కల్పించినా- అది మనిషితనం. అదే తరతరాల మన భారతీయతకు ఆదర్శ రూపం. 'ఒకరికి చేసిన ఉపకారాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకోకు, ఒకరినుంచి పొందిన ఉపకారాన్ని ఎన్నడూ మరిచిపోకు' అన్న ఎమర్సన్ మాటల వెనక దాగుందీ- ధన్యత, కృతజ్ఞతలనే పేరున్న ఆ వారసత్వ సత్ఫలాలే.

మనుషులకు తృప్తి, సంతుష్టి ఇచ్చేవేమిటి? ఈ ప్రశ్నకు ఒకే ఒక్క సమాధానం- పరోపకారం. నరసింహ శతకకారుడు చెప్పినట్లు- 'ధరణి వెయ్యేండ్లు తనువు నిల్వగబోదు, ధనమెప్పటికి శాశ్వతంబు గాదు/ దారసుతాదులు తన వెంట రాలేరు, భృత్యులు మృతిని దప్పింపలేరు'. అంతేకాక 'బంధుజాలము తన్ను బ్రతికించుకొనలేదు, బలపరాక్రమమేమి పనికిరాదు/ ఘనమైన సకల భాగ్యంబెంత గల్గియు గోచిమాత్రంబైన గొంచుబోడు'. ఇక్కడ ఉన్నవాటిలో ఏ ఒక్కటీ వెంటరాని స్థితి తెలిసీ, మనుజులకు ఎందుకింత స్వార్ధచింతన? సమున్నత హితానుభూతి, సున్నిత సానుభూతి ఒడలెల్లా నిండితే- మంచును మించే చక్కని స్పర్శా, మమతను పెంచే చల్లని పరామర్శా... వారివే కదా! ఎదుటి మనిషి స్థితిగతులకు స్పందించే హృదయమే సౌహార్దం చూపుతుంది. మరే ప్రయోజనాన్నీ ఆశించకుండా జనహితాన్ని సాధించితీరుతుంది. సిరివెన్నెల కంటపడినట్టు అదే- 'ప్రతీ మదినీ లేపే ప్రభాతరాగం/ పదేపదే చూపే ప్రధానమార్గం/ ఏదీ సొంతం కాదను సందేశం/ పంచే గుణమే పోతే ప్రపంచమే శూన్యం'. స్వచ్ఛమైన సేవాహృదయానికి ఏ తారతమ్యాలూ ఉండవు. భర్తృహరి పలికినట్టు- ఉత్తములు తమ పనులు వదులుకుని అయినా సాటివారికి ఉపయోగపడతారు. నాగరికతలో, సాగే చరితలో వారే సారథులు, ఆదర్శపరులు. మనసు మార్గం చూపితే, మమత దీపంగా మారితే లోకానికి అదే శుభమూ విజయమూ. 

గత మాసం, 'మనమంతా ఒక లోకం, పదిమందీ మనమేకం' అన్నట్టు ఒక్క తాటిమీద కలిసికట్టుగా నిలిచి గెలిచింది ఓరుగల్లు ప్రజ. రాష్ట్రంలోని గుంటూరు, తిరుపతి, ఖమ్మంతో పాటు ఆ నగరంలోనూ ముగిసిన జేఈఈఈ(ఉమ్మడి ప్రవేశ పరీక్ష) జనం చేయూతకు జేజేలనేలా వెలుగులీనింది. కాజీపేట, హన్మకొండ కలుపుకొని త్రినగరిగా పేరొందిన ఓరుగల్లుకు తొలినుంచీ జాతీయస్థాయిలో సమున్నత వారసత్వ సంపదగా ఖ్యాతి ఉంది. తల్లిదండ్రులు, బంధుమిత్రులు, ఇతర శ్రేయోభిలాషుల వెంటవచ్చి అక్కడ పరీక్ష రాసి వెళ్లిన విద్యార్థినీ విద్యార్థులందర్నీ కలిపిచూస్తే ఆ సంఖ్య రమారమి ఓ లక్ష. వారిని అతిథులుగా సమాదరించడంలో స్థానికులు కనబరచిన సహృదయతే- మానవతకు శ్రీరామరక్ష.

ఢిల్లీ, ఉత్తరప్రదేశ్, రాజస్థాన్, మహారాష్ట్ర వంటి సుదూర ప్రాంతాలనుంచీ చేరుకున్న ఎందరెందరినో అతిథులుగా స్వాగతించారు వరంగల్ నగరవాసులు. 'మండుటెండల్లో పన్నీటిధార' కురిపించిన స్వచ్ఛంద సేవాక్రతువుగా అది ఇదివరకెన్నడూ కనీవినీ ఎరుగనిది. దూరాభారాలు, వ్యయ ప్రయాసల్ని చవిచూపించిన నిరుటి బాధాకర అనుభవాలు ఈసారి మచ్చుకైనా కానరాలేదు. 'ఉపకారమే వూపిరి' అని చాటిచెప్పేలా 'ప్రతి ఒక్కరికోసం అందరూ' వెన్నంటి ఉన్న చరిత్రాత్మక సహాయ పరంపరే... అదంతా. వచ్చినవారంతా తిరిగి ఇళ్లకు మళ్లేవరకూ ఆసాంతమూ విలక్షణ ఆతిథ్యమే! మునుపటిలా పరీక్షార్థులకు ఇబ్బందులు పునరావృతం కాకుండా ఇప్పుడే మేలుకొని మున్ముందుకు సాగాలన్న 'ఈనాడు' సాదర పిలుపును మనసారా అందిపుచ్చుకొన్నారా పౌరులు. బంధువుల్లా ఆహ్వానించి, భోజనాదికాలతో సమాదరించి, పరీక్షా కేంద్రాలదాకా రవాణా సదుపాయాలూ కల్పించి, అటుతరవాత ఎవరిళ్లకు వాళ్లను 'శుభమస్తు, విజయోస్తు' అంటూ సాగనంపిన ఆ వైనం స్ఫూర్తిమంతం, నిరుపమానం. వ్యక్తులే కాదు- సంఘాలు, సంస్థలు, శాఖలు, అధికార, అనధికార, స్వచ్ఛంద విభాగాలన్నీ అడుగడుగునా వూతమివ్వడం ఒక సరికొత్త ఒరవడి. వచ్చిందెవరో తెలియకున్నా, వారిని మునుపెన్నడూ చూడకున్నా, సొంతమనుషుల్లా చూసుకున్న మనో విశాలత అబ్బురపరచింది. జాతి, మత, ప్రాంత, కుల, వర్గ, భాషా భేదాలకు అతీతంగా ఎవరికివారే ఎక్కడికక్కడే అందించిన ఆ తోడ్పాటు... మూర్తీభవించిన మంచి మనిషితనం. స్పందించిన అక్కడి ప్రతీ హృదికీ మనసాభివందనం. 

(ఈనాడు ,సంపాదకీయం ,14:04:2013)
__________________________________

1141- అలకలూ కలయికలూ

పుష్పించిన బంధం, పూర్ణ రసానందం... పెళ్లి. మధురకవి వర్ణించినట్టు 'వధువు వరుడును ద్వంద్వమై మధువుగ్రోలు/ ప్రేమ బృందావనారామ మందిర'మది. అతడు నడిచిన జాడ ఆమెకు వెన్నెలవాడ, ఆమె నిలిచిన నీడ అతడికి రవ్వలమేడ. హాయిగా హుషారుగా షికారు చేయాలనీ వలపుల నావలో సాగి వెలుగుల తీరానికి చేరాలనీ ఇద్దరికీ ఉంటుంది. అలా అని ఆ వివాహ జీవనయానంలో అన్నీ తీపితీపి దరహాసాలే ఉండవు కదా! ఒక్కోసారి చేదు పరిహాసాలు, పులుపు దులపరింతలు, వగరు గుణపాఠాలు ఎదురవుతుంటాయి. కలయికలతో పాటు అలకలు, సంయోగానికి తోడు వియోగబాధలు కూడా చుట్టుముట్టినప్పుడు మెరుపుల వెంట విరుపులూ తప్పవు. సుతసమేతంగా ప్రియవిభుడి సముఖానికి చేరిన సతీ శకుంతలకు మొదట అక్కడ ఎదురైంది దుఃఖభారమే. నాడు గాంధర్వవిధిన పరిణయమైన వేళావిశేషాన్ని గుర్తుచేసిన ఆమెను 'వాచాలత చూపక, వచ్చిన దోవనే తిరిగి వెళ్లు' అన్న అతడి హుంకరింపు హతాశురాల్ని చేసింది. 'ధర్మదేవతా! వచ్చి రక్షించవా?' అని ఆక్రోశించాక 'వనిత పలుకు సత్యము సత్యము సత్యము' అంటూ ముమ్మారు మారుమోగింది గగనభారతి. ఆ ఫలితమే చెలినీ పుత్రుడినీ ఆ సమ్రాట్టు స్వీకరించడం. మరి మునుపటి నిరాకరణకు కారణం దేవేరి పాపమా, దేవర కోపమా, ముని శాపమా అన్న మీమాంసను అటుంచితే- ఆఖరికి జరిగింది శుభపరిణామమే. శాశ్వత సుఖశాంతుల్ని అన్వేషిస్తూ గృహాన్ని వీడివెళ్లిన భర్త సిద్ధార్థుడు తిరిగి వస్తున్నాడని తెలియగానే, మహోత్తుంగ తరంగంలా ఉప్పొంగింది యశోధర హృదయం. వారి పునః సమాగమ తరుణంలో 'బుద్ధదేవ' కర్త సందర్శించినట్టు 'స్వామి మానస స్పందన మామె వినెను/ఆమె మదిలోని భావాలు స్వామి కనెను/శబ్దములతోడ పనిలేని సరసహృదయ/ భాష వారిది, మౌన సంభాషణమది'.

రెండు మనసుల్నీ ఒకటిగా ముడివేస్తుంది దాంపత్యబంధం. ఉల్లాసం కలిగించే జీవన గీతాలైనా, కలవరపరచే మరే స్మృతులైనా ఆ అనుభూతులు ఇద్దరివీ. ప్రేమానురాగాలు పల్లవించిన ప్రతిసారీ విరివానల ధార, ఏదైనా అలజడి కదిలించి వెళితే మాత్రం పరితాపాల పరంపర. ధర్మమూర్తి రఘురాముడితో సమరం తగదని పతి మేఘనాథుడికి హితవు పలికింది సులోచన. వీరావేశంతో కదనభూమికి చేరి అసువులుబాసిన అతణ్ని వెదుకుతూ వెళ్లిందా సతీమణి. 'ఇంత రాత్రివేళ ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావమ్మా?' అన్న రామచంద్రుడితో 'పతి పదప్రాప్తి భాగ్య వైభవమ్ము నాకు/ భర్తృ సన్నిధి జీవన ఫలము నాకు' అన్నదే ఆమె సమాధానం. 'రణాంగణంలో నా అస్త్రాలకు నేలకొరిగిన ఆ వ్యక్తికోసమా నీ అన్వేషణ?' అని తిరుగుప్రశ్న వేసిన రామసోదరుడు సౌమిత్రికీ దీటైన బదులిచ్చింది. యుద్ధభూమిలోని భర్త తుది దర్శనానికి వచ్చానన్న ఆ సాధ్విని 'నీ ధర్మానురక్తి ప్రశంసార్హం తల్లీ!' అని ప్రస్తుతించిన శ్రీరాముడు 'నీ న్యాయచింతనకు నిఖిల ప్రపంచం కర్పూర నీరాజనమిస్తుంది' అనీ ఆశీర్వదించాడు. నిష్కారక రణయాత్ర నుంచి తన జీవన సహచరుడి మనసు మళ్లించేందుకు నాడు ఆ లలామ సాగించిన అవిశ్రాంత యత్నమే దాంపత్య బాధ్యతకో ఉదాహరణ. ఉభయుల్లోనూ ఒకరితో మరొకరికి వచ్చే అంతరాల్ని కానీ, ఇతరులతో ఎదురయ్యే వాదవివాదాల్ని కానీ ఓర్పూనేర్పులతో నివారించడంలోనే ఇమిడి ఉంది గృహస్థశక్తి. పోరు ఎప్పుడూ నష్టమే, పొందుతో అంతా లాభమే. కల్యాణబంధమనే మధుర సుధాకలశాన్ని అసందర్భ ఆవేశాలతో బద్దలు చేసుకోవడమెందుకు? కోపాలూ తాపాలతో పచ్చని కాపురంలో చిచ్చుపెట్టుకోవడం అర్థంలేని పని! ఉక్రోషాలతో వెలికివచ్చే వారి వెచ్చని నిట్టూర్పుల్ని అరికట్టేవారు ఎవరైనా పరిణయ న్యాయదాతలే; నిండైన ఆ సంసారాల్ని పదిలంగా నిలబెట్టాలనుకునే ప్రతిఒక్కరూ ప్రణయ దూతలే.

భార్యాభర్తలు ఒకరినొకరు తెలుసుకుని ఒకటిగా నడుచుకుంటే, 'పగలే వెన్నెల- జగమే వూయల'. ఎప్పుడో ఒకప్పుడు తేడాలేవైనా చోటుచేసుకుంటే మటుకు అప్పటికది శ్రుతంటూ కలవని వింత పాట, గతుకులలో కాలుసాగని ఓ చిక్కు బాట. కాలం గీసిన విభజన రేఖను ఇరువురి చేతులూ కలిసి తుడిచేయలేని స్థితి- వారినీ చూసేవారినీ మరింతగా బాధించి 'జరిగిన పొరపాట్లు తిరిగి/ జరగకుండ చూచుకోండి/ చేసిన తప్పులు మళ్లీ/ చేయకుండ కాచుకోండి' అనేట్లు చేస్తుంది సర్వసహజంగా. వైవాహిక జీవితాల్లో వివాదాల కేసులు పెరిగిపోతున్న పరిస్థితి ఇప్పుడుంది. వాటిలోని న్యాయబద్ధమైన కేసులన్నీ ఇక న్యాయస్థానాల వెలుపల పరిష్కారమయ్యేలా న్యాయస్థానాలే ప్రోత్సహించాలంది సుప్రీంకోర్టు. అటువంటి కేసుల్లో ఇరుపక్షాలూ న్యాయాలయాల చుట్టూ తిరగకుండా, పరస్పర అంగీకారంతో వివాదాలకు చరమగీతి పాడాలనుకుంటే చాలు. వారిమధ్య గొడవలు సమసిపోయేలా, రాజీకిక న్యాయమూర్తులే దారిచూపే కాలం వస్తోందన్నమాట. ఆ మధ్యేమార్గంలో, విజేతలూ పరాజితులంటూ ఉండరు. 'గృహస్థాశ్రమంబు కాదె యుత్తమంబు?' అని ప్రశ్నించారు నన్నయ. ఆ సూటి ప్రశ్నకు చక్కటి సమాధానంగా దంపతులు నిలిచిన వేళ, కరుణ కవి గళం పలికినట్టు జగాన ఇక 'సభ్యత మోసులెత్తె, గుణసంపద తీగలు సాగె, రాగవా/ల్లభ్యము పల్లవించె, సరళత్వము పువ్వులు పూచె, భావసౌ/రభ్యము నిండె, స్వీకృత పురాకృత పుణ్యఫలంబు పండె'. అదే కదా అందరూ కోరేదీ, అందరికీ కావలసిందీ! 
(ఈనాడు , సంపాదకీయం , 24:03:2013)
_____________________________________

1127- వందేళ్ళ సినిమా.. వెయ్యేళ్ళు వర్ధిల్లాలి!

''అన్నదమ్ముల అనుబంధం', 'తోడు-నీడ', 'దోస్తానా', 'అపూర్వ సహోదరులు'... బాలీవుడ్-టాలీవుడ్ బంధానికి ఏ టైటిలు తగిలించినా అతికినట్టు సరిపోతుంది. భారతీయ సినిమా వందేళ్ల వైభవంలో తెలుగు సినిమాకూ వాటా ఉంది. మూకీలయుగం నుంచి మల్టీప్లెక్సులతరం దాకా - ప్రతి మలుపు దగ్గరా తెలుగుజెండా రెపరెపలాడుతూనే ఉంటుంది.

మూకీయుగం...
తొలి వందనం...
రఘుపతి వెంకయ్య
వందేళ్ల క్రితం...మే 3, 1913న దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే రూపొందించిన 'రాజా హరిశ్చంద్ర' బొంబాయిలోని 'కోరొనేషన్ సినిమాటోగ్రాఫ్ హాలు'లో విడుదల కావడంతో భారతీయ సినిమా చరిత్ర మొదలైంది. ఆ చిత్రంతో ప్రత్యక్షంగా సంబంధం లేకపోయినా, మూకీ యుగకర్తల్లో తెలుగువారైన రఘుపతి వెంకయ్య కూడా ఒకరు. ఆయన చాలా మూకీలే తీశారు. వెంకయ్య తనయుడు ప్రకాశ్ కూడా సినిమా స్వాప్నికుడే. తండ్రి నేతృత్వంలో 'భీష్మ ప్రతిజ్ఞ' (1922) చేశారు. ఇదే తొలి తెలుగు మూకీ చిత్రం. అంతకుముందే ఆయన 'మీనాక్షి కల్యాణం' అనే చిత్రాన్ని తీసినా కెమెరా లోపం కారణంగా శ్రమంతా వృథా అయిపోయింది.

టాకీ యుగం...
మలి వందనం...
హెచ్.ఎం.రెడ్డి, ఎల్వీ ప్రసాద్
మార్చి 14, 1931న ... తొలి భారతీయ టాకీ చిత్రం 'ఆలం ఆరా' విడుదలైంది. అదో ప్రేమ కథ. సంపన్న నాయకుడూ నిరుపేద నాయిక చుట్టూ తిరుగుతుంది. చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత అర్దేశిర్ ఇరానీ. హనుమంతప్ప మునియప్పరెడ్డి (హెచ్.ఎం.రెడ్డి) ఆయన సహాయకుడు. బెంగుళూరులో పుట్టిపెరిగినా హైదరాబాద్‌లో కొంతకాలం ఇంగ్లిష్ ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు హెచ్.ఎం.రెడ్డి. సినిమా మీద ప్రేమతో బొంబాయి వెళ్లారు. 'ఆలం ఆరా' నిర్మాణంలో చురుకైన పాత్ర పోషించారు. ఎల్వీ ప్రసాద్ అనే తెలుగు యువకుడు కూడా ఈ చిత్రంలో ఐదారు చిన్నచిన్న వేషాలు వేశారు. అన్ని పాత్రలకూ కలిపి ఆయనకు ఉన్నన్ని డైలాగులు హీరోయిన్‌కు కూడా లేవు. ఆ చిత్రం విజయం సాధించడంతో ఇరానీ తన దృష్టిని తెలుగు, తమిళ భాషల వైపు మళ్లించారు. 'ఆలం ఆరా' బృందంలో పనిచేసిన ఎల్వీప్రసాద్, హెచ్.ఎం.రెడ్డి ... తర్వాతి కాలంలో, తెలుగు చిత్రాల నిర్మాణంలో చురుకైన పాత్ర పోషించారు.చిత్ర పరిశ్రమకు ఆద్యులుగా నిలిచారు.

తొలి తెలుగు టాకీ...
ఎందరో మహానుభావులు
''భారత మూవీటోన్ అనబడుతున్న శ్రీ కృష్ణా ఫిల్ము కంపెనీ వారిచే అధిక వ్యయప్రయాసలకోర్చి తయారు చేయబడిన...

'భక్త ప్రహ్లాద'
ఆంధ్రనాటక రంగస్థలమందు వన్నెకెక్కిన సుప్రసిద్ధ నటీనటులు, శ్రవణానందకరమగు పాటలు, పద్యములు, నయనరంజకమగు దృశ్యములు, ఆంధ్రదేశము కొరకు ప్రత్యేకంగా తయారుచేయబడిన తెలుగు భాషలో మాట్లాడు దృశ్యములు''

...అంటూ వీధుల్లో ప్రచారాన్ని హోరెత్తించారు. ఇంటింటికీ తిరిగి కరపత్రాలు పంచారు.

బాలీవుడ్‌లో టాలీవుడ్
బాలీవుడ్ బంగారు కిరీటంలో టాలీవుడ్ కలికితురాయిలా తళుక్కుమన్న సందర్భాలూ అనేకం. బాలీవుడ్ వందేళ్ల పుస్తకంలో రెండు అందమైన రంగుల పేజీలు - శ్రీదేవి, జయప్రద. జానీలీవర్, , వహీదా రెహ్మాన్‌ల మూలాలు మన దగ్గరే ఉన్నాయి. నగేశ్ కుకునూర్, శ్యామ్ బెనెగల్‌లకు హైద్రాబాద్‌తో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. బాలీవుడ్‌కు వేగాన్ని నేర్పిన బాపయ్య, సరికొత్త ధోరణులు పరిచయం చేసిన రామ్‌గోపాల్‌వర్మ - ముంబయిలో తమకంటూ ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చుకున్న తెలుగు దర్శకులు. మూడువందల హిందీ చిత్రాల్లో నటించిన దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు గ్రహీత పైడి జైరాజ్ తెలుగువారే. ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం, పీబీ శ్రీనివాస్, సుశీల, జానకి ... హిందీ చిత్రాల కోసం ఎన్నో సూపర్‌హిట్ పాటలు పాడారు. రమేష్‌నాయుడు, ఎం.ఎం.క్రీమ్ పేరుతో కీరవాణి చక్కని బాణీలు కూర్చారు. ప్రఖ్యాత దర్శకులు గౌతమ్‌ఘోష్ (మా భూమి), శ్యామ్‌బెనెగల్ (అనుగ్రహం), మృణాళ్‌సేన్ (ఒక వూరి కథ), మహేష్‌భట్ (క్రిమినల్) తెలుగు చిత్రాలకు నిర్దేశకత్వం వహించారు. అమ్జాద్‌ఖాన్, అమ్రిష్‌పురి వంటి బాలీవుడ్ నటులు తెలుగు తెరమీదా కనిపించారు. లతామంగేష్కర్, మహ్మద్‌రఫీ, ఆశాభోంస్లే, శ్రేయాఘోషాల్ వంటి సుప్రసిద్ధ బాలీవుడ్ గాయకులు తెలుగు పాటలు పాడారు.టాలీవుడ్ అగ్రహీరోలంతా ఏదో ఒక రూపంలో హిందీ సినిమా అభిమానులకు సుపరిచితులే. ఎన్నో తెలుగు సినిమాలు హిందీలో రీమేక్ అయ్యాయి. ఎన్నో హిందీ చిత్రాలు తెలుగు తీర్థం పుచ్చుకున్నాయి. టాలీవుడ్-బాలీవుడ్‌లది అన్నదమ్ముల అనుబంధం!

గిన్నిస్ రికార్డు
అప్పుడెప్పుడో శ్రీనాథ కవిసార్వభౌముడు గౌడడింఢిమభట్టు కంచుఢక్కాను పగులగొట్టాడని ఘనంగా చదువుకుంటాం. ఆ మాటకొస్తే, ఒకటేమిటి నాలుగైదు ఇంటర్నేషనల్ రికార్డుల్ని తుక్కుతుక్కు చేశారు తెలుగు దిగ్గజాలు. అత్యధిక సినిమాల నిర్మాతగా రామానాయుడు రికార్డు సృష్టించారు. నలభై ఏళ్లనాటి 'తాత మనవడు' నుంచి నిన్నమొన్నటి 'పరమవీర చక్ర' దాకా దాదాపు నూటయాభై చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి... అత్యధిక చిత్రాల డైరెక్టరుగా గిన్నిస్ ఎక్కారు దాసరి నారాయణరావు. అత్యధిక చిత్రాల మహిళా దర్శకురాలిగా విజయనిర్మల, ఒకే భాషలో అత్యధిక చిత్రాల నటుడిగా బ్రహ్మానందం... గిన్నిస్‌లో స్థానం సంపాదించారు. ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సినిమా స్టూడియో సముదాయంగా హైదరాబాద్‌లోని రామోజీ ఫిల్మ్‌సిటీ గిన్నిస్‌లో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. ఒక ప్రాంతీయ సినిమా పరిశ్రమ... అంతర్జాతీయ గౌరవాన్ని అందుకోవడం అంటే మాటలు కాదు!
 
తెర రాజకీయాలు
తెలుగు సినిమా... జాతీయ రాజకీయాల్ని శాసించిన సందర్భాలెన్నో. అటు ఢిల్లీలో నేషనల్ ఫ్రంట్ సర్కారు, ఇటు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తెలుగుదేశం ప్రభుత్వం. ఫ్రంట్ ఛైర్మన్‌గా, రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా 'బ్రహ్మర్షి విశ్వామిత్ర' సెట్స్ మీంచే ఎన్టీఆర్ బాధ్యతలు నిర్వర్తించిన సంఘటనలున్నాయి. మేకప్‌తోనే అగ్ర నేతలతో సమాలోచనలు జరిపిన దాఖలాలున్నాయి. తెలుగు సినిమా- జాతీయ రాజకీయాల అనుబంధం ఇప్పటిది కాదు. స్వాతంత్య్రానికి పూర్వమే అనేక చిత్రాలు తీసిన నిర్మాత, నటుడు కోన ప్రభాకరరావు ఆతర్వాత రాజకీయాల్లోకి వచ్చి పీసీసీ అధ్యక్షుడిగా, మహారాష్ట్ర గవర్నర్‌గా పనిచేశారు. 1966లో కొంగర జగ్గయ్య కాంగ్రెస్ తరపున ఒంగోలు ఎంపీగా విజయం సాధించారు. సత్యజిత్‌రే మెచ్చిన అందాలతార జయప్రద ఉత్తరాదికి వెళ్లి, సమాజ్‌వాదీ పార్టీ అభ్యర్థిగా ఎంపీ అయ్యారు. రెబల్‌స్టార్ కృష్ణంరాజు భారతీయ జనతాపార్టీ తరపున గెలిచి, కేంద్రమంత్రిగా వ్యవహరించారు. దాసరి నారాయణరావు కూడా కేంద్ర మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. లేడీ అమితాబ్ విజయశాంతి తెరాస ఎంపీగా ఉన్నారు. శారద, కృష్ణ, జమున, రామానాయుడు, మోహన్‌బాబు, రావుగోపాలరావు - పార్లమెంటులోని ఉభయసభల్లో తెలుగు వారికీ తెలుగు సినిమాకూ ప్రాతినిధ్యం వహించారు. కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిగా చిరంజీవి 'భారత సాంస్కృతిక రాయబారి' పాత్ర పోషిస్తున్నారు. మన తారలు రెండున్నర గంటల సినిమాల్లోనే కాదు, ఐదేళ్ల నిడివి రాజకీయాల్లోనూ ప్రాధాన్యమున్న పాత్రలే పోషించారు, పోషిస్తున్నారు.
 
'తొలి' అడుగులు
'భక్త ప్రహ్లాద' కోసం ప్రత్యేకంగా గీతాలు రాసిన చందాల కేశవదాసు తొలి గీత రచయిత. ఆ చిత్రంలో నటించిన 'సురభి' కమలాబాయి తొలి తెలుగు కథానాయిక. స్వరాలు కూర్చిన హెచ్.ఆర్.పద్మనాభశాస్త్రి తొలి తెలుగు సంగీత దర్శకుడు.

తెలుగులో రూపుదిద్దుకున్న పూర్తిస్థాయి రంగుల చిత్రం 'లవకుశ'. 1963లో విడుదలైన ఈ చిత్రం కలెక్షన్లలోనూ రికార్డులు సృష్టించింది.
'ప్రేమ విజయం' (1936) తొలి సాంఘిక చిత్రంగా ఘనత సాధించినా... సినిమాగా మాత్రం పెద్దగా విజయం సాధించలేకపోయింది.
తొలి తెలుగు సాంఘిక రంగుల చిత్రం 'తేనె మనసులు'(1965). కృష్ణ సహా దాదాపుగా అంతా కొత్తవారే. దర్శకుడు ఆదుర్తి సుబ్బారావు. నిజానికి చాలా 'తొలి...' చిత్రాలు సూపర్‌స్టార్ కృష్ణతోనే ముడిపడ్డాయి. తొలి తెలుగు కౌబాయ్ చిత్రం 'మోసగాళ్లకు మోసగాడు'. తొలి తెలుగు సినిమా స్కోప్ 'అల్లూరి సీతారామరాజు'. తొలి తెలుగు 70 ఎమ్ఎమ్ 'సింహాసనం'.

అంజలీ పిక్చర్స్ 'పరదేశి'లో అంజలి, అక్కినేని నాగేశ్వరరావులపై తీసిన ఓ పాటలో 'స్లోమోషన్' టెక్నిక్‌ను తొలిసారిగా ఉపయోగించారు.

తొలి ద్విపాత్రాభినయ చిత్రం 'అపూర్వ సహోదరులు' (రంజన్), తొలి త్రిపాత్రాభినయ చిత్రం 'కుల గౌరవం' (ఎన్టీఆర్), తొలి పంచపాత్రాభినయ చిత్రం 'శ్రీమద్విరాట పర్వం' (ఎన్టీఆర్), తొలి నవపాత్రాభినయ చిత్రం 'నవరాత్రి' (ఏఎన్ఆర్).
మనదేశంలో జరిగిన తొలి అంతర్జాతీయ చిత్రోత్సవాలకు ఎంపికైన మొట్టమొదటి దక్షిణాది చిత్రం 'పాతాళభైరవి'. విదేశీ చలన చిత్రోత్సవాల్లో ప్రదర్శితమైన తొలి తెలుగు చిత్రం 'మల్లీశ్వరి'

తొలి సోషియోఫాంటసీ చిత్రం 'దేవాంతకుడు'. తొలి త్రీడీ చిత్రం 'జై బేతాళ'. వినోదపు పన్ను మినహాయింపు పొందిన తొలి చిత్రం 'తీర్పు'. తొలి తెలుగు అపరాధ పరిశోధన చిత్రం 'దొరికితే దొంగలు'
పరభాషలోకి అనువాదమైన తొలి చిత్రం 'కీలుగుర్రం' (తమిళంలో -మాయ కుదిరై). శతదినోత్సవ సంప్రదాయానికి శ్రీకారం చుట్టిన చిత్రం 'బాలరాజు' (1948).
ప్రజల్లో భూస్వామ్య వ్యవస్థ పట్ల వ్యతిరేకతను పెంచుతోందనే ఉద్దేశంతో చాలా ప్రాంతాల్లో జమీందార్లు 'రైతుబిడ్డ' (1939) చిత్ర ప్రదర్శనల్ని నిలిపేశారు. అలా, తొలి నిషేధిత చిత్రం కూడా ఇదే.

తొలి నవలా, హాస్యచిత్రం 'బారిస్టరు పార్వతీశం'. తొలి మహిళా దర్శకురాలు సావిత్రి.
'విజయా సంస్థ' నిర్మించిన 'షావుకారు' చిత్రం టైటిలు కింద 'ఇరుగు పొరుగుల కథ' అని వేశారు. టాగ్‌లైన్ సంస్కృతికి ఇదే మూలం కావచ్చు.
 
తెలుగు పిక్చర్ ప్యాలెస్
పుల్లయ్యగారికి టూరింగ్ టాకీసుల వ్యాపారం ఉండేది. ఏదో ఓ చోట టాకీసు ప్రారంభించడం, కొంతకాలం విజయవంతంగా నడిపించి...పరిసర ప్రాంతాల్లోని సంపన్నులకు గిట్టుబాటు బేరానికి అమ్మేయడం...ఇంకో చోట, మరో టూరింగ్ గుడారం పాతేయడం. వ్యాపారం బాగానే నడిచేది. 1921లో విజయవాడలో ప్రారంభమైన తొలి శాశ్వత సినిమా థియేటర్...మారుతీ సినిమా. దీని యజమాని పోతిన శ్రీనివాసరావు. డూండీ పిక్చర్స్ అధినేత డూండీశ్వరరావు, మారుతీ సినిమా అధినేత బెనర్జీ ఆయన కుమారులే. తొలి టాకీచిత్రం 'ఆలం ఆరా' బొంబాయిలో విడుదలైన రోజే మారుతీలోనూ విడుదలైంది. అప్పటి పరిస్థితులతో పోలిస్తే...థియేటర్లో మంచి సౌకర్యాలే ఉండేవి. పుల్లయ్యగారి ప్రోత్సాహంతో పూర్ణా మంగరాజు థియేటర్ల నిర్మాణానికి పూనుకున్నారు. కలకత్తా-మద్రాసుల మధ్య తొలిసారిగా టాకీ ఎక్విప్‌మెంట్‌ను అమర్చిన ఘనత ఆయనదే. విజయవాడలో మారుతి, కాకినాడలో మినర్వా (యజమాని సి.పుల్లయ్య), రాజమండ్రిలో మినర్వా (యజమాని నిడమర్తి సూరయ్య), విశాఖలో పూర్ణా (మంగరాజు)... అప్పట్లో పేరున్న థియేటర్లు. రానురాను సంఖ్య పెరిగింది. థియేటర్లు సరికొత్త సౌకర్యాల్నీ అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్నీ సమకూర్చుకున్నాయి. రెండుమూడు ప్రింట్లతో మొదలైన తెలుగు సినిమా 'మాలపిల్ల' (1938) నాటికి ఎనిమిది ప్రింట్లకు చేరింది. ఇప్పుడైతే... వేయి థియేటర్లకైనా సై!

తొలి ఏసీ థియేటరుగా సికింద్రాబాద్‌లోని ప్యారడైజ్, తొలి 70 ఎమ్ఎమ్ థియేటరుగా హైదరాబాద్‌లోని రామకృష్ణ రికార్డుకెక్కాయి. ప్రసాద్స్ ...తెలుగు ప్రేక్షకులకు మల్టీప్లెక్స్ అనుభూతిని తొలిసారిగా రుచి చూపించింది. ఆస్కార్లు సాధించిన ఆంగ్లచిత్రం 'అవతార్'... ప్రపంచంలోనే అతి ఎక్కువ రోజులు అడింది ఏ అమెరికాలోనో కాదు ... హైదరాబాద్‌లోని ప్రసాద్స్‌లో!
 
మన స్టూడియోలు
తొలిరోజుల్లో మనవాళ్లు ఏ కలకత్తాకో షోలాపూర్‌కో వెళ్లి సినిమాలు చిత్రించుకుని వచ్చేవారు. తొలిసారిగా...ఉమ్మడి రాజధాని మద్రాసులో పినపాల వెంకటదాసు వేల్ పిక్చర్స్ స్టూడియోను నిర్మించారు. 'సీతాకల్యాణం' షూటింగ్ జరుపుకొన్నది ఇక్కడే. ఆతర్వాత తెలుగువారి యాజమాన్యం కింద మద్రాసులో చాలా స్టూడియోలే వెలిశాయి. 1936లో నిడమర్తి సూరయ్య రాజమండ్రిలో దుర్గా సినీటోన్ స్టూడియోను ప్రారంభించారు. ఇక్కడే 'సంపూర్ణ రామాయణం' పేరుతో ఓ సినిమా తీశారు. పరిపూర్ణంగా తెలుగు నేలమీదే తీసిన చిత్రమిది. ఆతర్వాత విశాఖపట్నంలో ఆంధ్రా సినీటోన్ నిర్మితమైంది. సి.పుల్లయ్య కలలపంట ఈ స్టూడియో. 1959లో హైదరాబాద్‌లో సారథి స్టూడియో ఆరంభమైంది. ఆతర్వాత 'అన్నపూర్ణ', 'రామకృష్ణా', 'పద్మాలయ', 'రామానాయుడు' స్టూడియోలు వచ్చాయి. రామోజీ ఫిల్మ్‌సిటీతో తెలుగు సినీ స్టూడియోల ఘనత విశ్వవ్యాప్తమైంది. హాలీవుడ్ చిత్రాల నిర్మాణానికీ ఫిల్మ్‌సిటీ వేదికవుతోంది.
 
ఒకటోసారి...రెండోసారి...
దాదాపుగా ఒకే కథను...రెండుసార్లు, మూడుసార్లు సినిమాగా తీసిన సందర్భాలున్నాయి. అలాంటి చిత్రాల్లో ముందుగా 'లవకుశ' గురించి చెప్పుకోవాలి. మొట్టమొదటి 'లవకుశ' 1934లో వచ్చింది. రెండోది 1963లో వచ్చింది. మొదటి చిత్రంలోని వారంతా దాదాపుగా నాటకరంగంలోనివారే. రెండు చిత్రాలకూ ఒకరే దర్శకులు...పుల్లయ్యగారు. బాపూరమణల 'శ్రీరామరాజ్యం'తో లవకుశుల కథ ముచ్చటగా మూడోసారి తెరకెక్కింది. భక్తరామదాసు చరిత్ర కూడా మూడు చిత్రాలుగా వచ్చింది. మొదటి 'రామదాసు' 1933లో విడుదలైంది. ఈ చిత్రం షూటింగ్ భద్రాచలం మొదలు హిమాలయాల దాకా చాలా ప్రాంతాల్లో జరిగింది. అప్పట్లోనే పాతికవేల బడ్జెట్‌తో భారీగా తీశారు. అప్పటికే ప్రాచుర్యం పొందిన రామదాసు నాటకబృందం వారే ఈ చిత్రంలో నటించారు. ఘంటసాల రాధాకృష్ణయ్య ఆ బృందానికి నాయకుడు, చిత్రానికి దర్శకుడు. రెండో 'రామదాసు' 1964లో వచ్చింది. చిత్తూరు నాగయ్య దర్శకనిర్మాత. నైజాం ప్రాంతంలో హిందూముస్లింల మధ్య ఐక్యత పెంపొందించడానికి నిజాం నవాబు కోరికమేరకు తీశారు. నిజానికి, ఖర్చంతా నైజాం సర్కారే భరించాల్సి ఉంది. అంతలోనే ... సర్దార్ పటేల్ నేతృత్వంలోని భారత సైన్యం నిజాం సంస్థానంపై మువ్వన్నెల జెండా ఎగురవేసింది. చిత్రాన్ని పూర్తి చేయడానికి నాగయ్య నానా కష్టాలూ పడ్డారు. మూడోది...నాగార్జున హీరోగా వచ్చిన 'శ్రీరామదాసు'. దర్శకేంద్రుడు రాఘవేంద్రరావు ఈ చిత్రాన్ని హృద్యంగా మలిచారు. తెలుగువారి దృశ్యకావ్యం 'మాయాబజార్' రెండుసార్లు పౌరాణిక చిత్రంగా, ఒకసారి సాంఘిక చిత్రంగా, ఒకసారి సాంకేతిక అద్భుతంగా...మొత్తం నాలుగుసార్లు ప్రేక్షకుల ముందుకు వచ్చింది. మొదటిసారి 1936లో విడుదలైంది. చిత్ర దర్శకుడు పి.వి.దాసు. ట్రిక్‌షాట్స్ అద్భుతంగా పేలాయి. సినిమా విజయవంతమైంది. రెండో 'మాయాబజార్' (1957) మహామహులు ...ఎన్టీఆర్, అక్కినేని, ఎస్వీఆర్, సావిత్రి, సూర్యకాంతం తదితరులు నటించిన చిత్రరాజం. మూడో 'మాయాబజార్' (1995) దాసరి నారాయణరావు దర్శకత్వంలో వచ్చిన సాంఘిక చిత్రం. అక్కినేని కథానాయకుడు. నాలుగో 'మాయాబజార్' ఓ సాంకేతిక అద్భుతం. పాత చిత్రమే పూర్తిరంగులతో రెండేళ్లక్రితం ప్రేక్షకుల ముందుకు వచ్చింది.
 
'గ్లోబల్' సినిమా
అజంతాల తెలుగే కాదు, అందమైన తెలుగు సినిమా కూడా దిగంతాలకు వ్యాపించింది. అమెరికా, దుబాయ్, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, ఇంగ్లండ్ తదితర దేశాల్లో...మన సినిమాలకు మంచి డిమాండ్ ఉంది. కొత్త సినిమా విడుదలైందంటే చాలు, ప్రవాసులకు కొత్తావకాయ జాడీ దొరికినట్టే. మహేష్‌బాబు, పవన్ కల్యాణ్, జూ.ఎన్టీఆర్...చిత్రాలకు తిరుగులేని ఆదరణ ఉంది. రాజమౌళి, శేఖర్ కమ్ముల, త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్ ప్రవాసుల అభిమాన దర్శకులు. 'సీతమ్మ వాకిట్లో సిరిమల్లె చెట్టు', 'ఈగ', 'బొమ్మరిల్లు', 'హ్యాపీడేస్' తదితర చిత్రాలు ఆదరణ పొందాయి. అమెరికా లాంటి చోట్ల అయితే, తెలుగు సినిమాల కోసమే ప్రత్యేకంగా కొన్ని థియేటర్లున్నాయి. ఓవర్సీస్ హక్కుల కోసమూ పోటీ పెరుగుతోంది.
 
సాహితీ చిత్రాలు
ఉత్తమ సాహిత్యానికి సమాజంలో మూలాలు ఉంటాయి. సమకాలీన వ్యవస్థలోని వ్యక్తులే పాత్రలు, సంఘటనలే ఇతివృత్తాలు. ఏ సినిమా అయినా ఘన విజయం సాధించాలంటే సమాజం ఆమోదించాలి, ప్రేక్షకులు మెచ్చాలి, మళ్లీమళ్లీ చూడాలి. మంచి సినిమాకు అవసరమైన ముడిసరుకు సాహిత్యంలో పుష్కలంగా ఉంటుంది. భారత భాగవతాల వంటి పురాణాల నుంచి నవలలూ నాటకాల దాకా... చక్కని సినిమా కథలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. అందులోనూ తెలుగువారికి 'వన్సుమోర్లు' కొట్టించుకోగల పద్యసంపద ఉంది. సినిమా పరిశ్రమ ఆ అక్షర అక్షయపాత్రను అద్భుతంగా ఉపయోగించుకుంది. చింతామణి, బారిస్టరు పార్వతీశం, వరవిక్రయం, కన్యాశుల్కం, మాలపిల్ల్ల, రక్తకన్నీరు, ఏకవీర, చక్రభ్రమణం, బలిపీఠం, సెక్రటరీ...తదితర రచనలు సినిమాలుగా తెరకెక్కాయి. పాండవోద్యోగ విజయాలు, సత్యహరిశ్చంద్ర, గయోపాఖ్యానం వంటి పద్యనాటకాలు వెండితెర ద్వారా మరింత ఆదరణ పొందాయి. శ్రీరమణ కథ 'మిథునం' కూడా ఈమధ్యే తెరకెక్కింది. మనవాళ్లు బెంగాలీ సాహిత్యాన్నీ వదల్లేదు. నాటకాలూ నవలలూ సినిమాలుగా రావడంతో ప్రారంభమైన ధోరణి...అంతటితో ఆగిపోలేదు. విజయవంతమైన వెండితెర సినిమాలు స్టేజీ నాటకాలుగా కొత్త అవతారం ఎత్తాయి. ఇప్పటికీ ఎన్టీఆర్ ఏఎన్ఆర్‌ల సినిమాల ఆధారంగా తయారైన నాటకాలు చాలా ప్రాంతాల్లో ప్రదర్శితం అవుతున్నాయి. అంతేకాదు, పాపులర్ సినిమాల స్క్రిప్టులూ రూపకల్పన అనుభవాలూ పుస్తకాల రూపంలో వస్తున్నాయి. సినీ-సాహిత్యాల ఇచ్చిపుచ్చుకునే ధోరణి అటు సినిమాలకూ ఇటు సాహిత్యానికీ ఎంతోకొంత మేలు చేస్తూనే ఉంది.
'మనిషినైతే వందేళ్లు నిండుగా జీవించమని ఆశీర్వదిస్తాం. సినిమా సంగతేమిటి? వెయ్యేళ్లు బతకమన్నా...తక్కువే అవుతుంది? పదివేల ఏళ్లంటే సరిపోతుందా?'...ముహూర్తం షాట్‌లకు వెళ్లే పురోహితుడు తనకు వేదం నేర్పిన గురువుగార్ని అడిగాడు.

'ఒరే అబ్బాయ్! భారతీయ సంప్రదాయంలో వేయి అనంతానికి ప్రతీక. విష్ణుసహస్రనామాలంటే, విష్ణుమూర్తికి వేయిపేర్లు మాత్రమే ఉన్నాయని అనుకోకూడదు. వేయి నామాలవాడు అనంతమైన పేర్లవాడని అర్థం. సినిమా ఇండస్ట్రీ వెయ్యేళ్లు వర్ధిల్లాలని ఆకాంక్షిస్తే... వెయ్యిన్నీ ఒకటో ఏడు టపా కట్టెయ్యాలని కాదు. చిరకాలం కళకళలాడాలని భావం. అయినా, సినిమా చిరంజీవి. మనిషి ఉన్నంతకాలం, మనిషికి వినోదం అవసరమైనంత కాలం...నిక్షేపంగా ఉంటుంది. కాకపోతే, ప్రేక్షకుడు థియేటర్‌కు వెళ్తాడా, థియేటరే ప్రేక్షకుడి దగ్గరికి వస్తుందా అన్నది ఎప్పటికప్పుడు మారే టెక్నాలజీని బట్టి ఉంటుంది' స్పష్టతనిచ్చారు గురువుగారు. 
(ఈనాడు , సండే స్పెషల్ , 28:04:2013)
_______________________________________