2147~ పాటే వెన్నెల... పదమే ఊయల...

అమ్మ పాడే లాలి పాటలు.. అమ్మా అని బిడ్డ నోరారా పాడే పాటలు... అల్లరి వయసు విరహ గీతాలు.. ప్రేమికుల సరసాల సయ్యాటలు.. వ్యక్తిత్వానికి వన్నెలుదిద్దే నీతిపాఠాలు.. జీవిత సూత్రాల చద్దిమూటలు.. ఇలా తెలుగు సినీ సాహితీవనంలో సినారె వెదజల్లిన సౌరభాలెన్నో. ఆయన లేకపోయినా ఆయన జ్ఞాపకాల్లా ఆ పాటలు శాశ్వతంగా నిలిచిపోతాయి.

‘అమ్మా అని నోరార పిలవరా.. ఆ పిలుపే అందరు నోచని వరమురా..’ అంటూ ‘మనుషులు మట్టిబొమ్మలు’లో బిడ్డల కోసం పరితపించే ప్రతి కన్నతల్లి ఆర్తిని అక్షరాల్లో ఆవిష్కరించారు. ‘కంటేనే అమ్మ అని అంటే ఎలా.. కరుణించే ప్రతి దేవత అమ్మే కదా..’ అంటూ అమ్మ అనే మాటకు సరికొత్త భాష్యం చెప్పారు ‘ప్రేమించు’ చిత్రంతో. తల్లి, చెల్లి, అర్ధాంగి, కూతురు... ఇలా మగవాడి కోసం తన జీవితం మొత్తం ధారబోస్తోంది మగువ. ఆ సత్యాన్ని ‘మాతృదేవత’లో ‘మానవజాతి మనుగడకే ప్రాణం పోసింది మగువ..’తో చెప్పారు సినారె. ‘ముద్దుల మా బాబు నిద్దరోతున్నాడు.. సద్దుచేశారంటే ఉలికులికి పడతాడు..’ అంటూ చిన్ని కన్నయ్యలను అమ్మతో జోకొట్టించేశారు ‘జీవనజ్యోతి’లో.

అమ్మ గొప్పతనం గురించి చెప్పే క్రమంలో నాన్నను తక్కువ చేయలేదాయన. బిడ్డలను పూలతోటలో నడిపించేందుకు తాను ముళ్లబాటలో నడిచేందుకు సిద్ధమయ్యే తండ్రిని ‘ఓ నాన్నా నీ మనసే వెన్న.. అమృతం కన్న అది ఎంతో మిన్న..’ అని ‘ధర్మదాత’లో కీర్తించారు. ‘అనగనగా ఒక రాజు అనగనగా ఒకరాణి.. రాజు గుణము మిన్న.. రాణి మనసు వెన్న..’ అంటూ ‘ఆత్మబంధువు’తో పిల్లలకు విలువలు నేర్పించారు. ‘చదువురాని వాడివనీ దిగులు చెందకు.. మనిషి మదిలోన మమతలేని చదువులెందుకు..’ అంటూ నిజమైన చదువంటే ఏంటో బోధించారు.

ఇలాంటి కన్నప్రేమ గీతాలే కాదు.. కన్నె ప్రణయగీతాల్లోనూ తన చమక్కు చూపించారు సినారె.
‘వగలరాణివి నీవే.. సొగసుకాడను నేనే..’ అని ‘బందిపోటు’తో పాడించి రాకుమారిని మేడ దింపారు. ‘పూజాఫలం’లో ‘పగలే వెన్నెల జగమే వూయల..’ అంటూ వూహాలోకంలో పరవశింపజేశారు. ‘తెలిసిందిలే తెలిసిందిలే నెలరాజా నీ రూపు తెలిసిందిలే..’ అని ప్రేమ వూసుల ఆచూకీ చూపించారు ‘రాముడు భీముడు’లో. ‘ఛాంగురే బంగారు రాజా.. మజ్జారే మగరేడా.. మత్తైన వగకాడా..’ అంటూ ప్రియురాలి విరహ తాపాన్ని ‘శ్రీకృష్ణపాండవీయం’ లో కళ్లకుకట్టారు. ‘నువ్వలా ముందుంటే నిన్నలా చూస్తుంటే..’ అని ‘గూఢచారి 116’ పాడుకున్నా, ‘కోటలోని మొనగాడా వేటకు వచ్చావా..’ అంటూ ‘గోపాలుడు భూపాలుడు’లో పడుచు పిల్ల చిలిపిగా ఆరా తీసినా, ‘అమ్మమాట’లో ‘మాయదారి సిన్నోడు మనసే లాగేసిండు..’ అని కన్నెపిల్ల వాపోయినా, ‘ఎంతవారుగానీ వేదాంతులైనగానీ వాలుచూపు సోకగానే తేలిపోదురోయ్‌..’ అని ‘భలే తమ్ముడు సెలవిచ్చినా, ‘చిట్టిచెల్లెలు’లోని ‘ఈ రేయి తీయనిది.. ఈ చిరుగాలి మనసైనది..’ అనే పాట ఇప్పటి ప్రేక్షకుల నోళ్లలోనూ నానుతున్నా.. అదంతా సినారె కలం మహత్యమే.

మెరిసే ముత్యాలు...: సినారె పాటల్లో ఎన్నో ఆణిముత్యాల్లాంటి సూక్తులు, జీవిత సత్యాలూ ఉన్నాయి. ‘గాలికి కులమేదీ.. నేలకు కులమేదీ..’ అనే పాటతో మనుషులకెందుకు కులభేదమని ప్రశ్నిస్తారు ‘కర్ణ’ చిత్రంలో. ‘ఎవరికీ తలవంచకు.. ఎవరినీ యాచించకు..’ అని ఆత్మవిశ్వాసం నూరిపోస్తారు ‘నిండు సంసారం’లో.
‘మంచి మిత్రులు’లోని ‘ఎన్నాళ్లొ వేచిన ఉదయం..’ పాటలో మంచిని పెంచిన మనిషిని ఏ వంచన ఏమీ చేయదని ధైర్యమిస్తాడు.
‘ఇదేనా మన సంప్రదాయమిదేనా..’ అంటూ ‘వరకట్నం’ దురాచారంపై ఎలుగెత్తి నిరసిస్తాడు.
‘నీ ధర్మం నీ సంఘం నీ దేశం నువు మరవొద్దు..’ అని ‘కోడలు దిద్దిన కాపురం’లో గుర్తుచేశాడు.
‘రైతు కటుంబం’లో ‘ఈ మట్టిలోనే పుట్టాము.. ఈ మట్టిలోనే పెరిగాము..’ అంటూ మట్టితో రైతు అనుబంధాన్ని ఆవిష్కరించారు.

2137~ Motivating lined from Mahakavi Sri Sri

కుదిరితే పరిగెత్తు.. ,
లేకపోతే నడువు...
అదీ చేతకాకపోతే...
పాకుతూ పో.... ,
అంతేకానీ ఒకే చోట అలా కదలకుండా ఉండిపోకు...

ఉద్యోగం రాలేదని,
వ్యాపారం దెబ్బతినిందని,
 'స్నేహితుడొకడు మోసం చేశాడని,'
ప్రేమించినవాళ్ళు వదిలి వెళ్ళి పోయారని...
అలాగే ఉండిపోతే ఎలా?

దేహానికి తప్ప,
దాహానికి పనికిరాని
ఆ సముద్రపు కెరటాలే
ఎగిసి ఎగిసి పడుతుంటే...  

తలుచుకుంటే...
నీ తలరాత ఇంతే అన్నవాళ్ళు కూడా...
నీ ముందు తలదించుకునేలా
 చేయగల సత్తా నీది,
 అలాంటిది ఇప్పుడొచ్చిన
 ఆ కాస్త కష్టానికే తలొంచేస్తే ఎలా?

సృష్టిలో చలనం ఉన్నది
ఏదీ ఆగిపోకూడదు...,
పారే నది..,
వీచే గాలి...,
ఊగే చెట్టు...,
ఉదయించే సూర్యుడు....

అనుకున్నది సాధించాలని
నీలో కసికసిగా ప్రవహిస్తుందే
ఆ నెత్తురుతో సహా....,,
ఏదీ ఏది ఆగిపోడానికి
వీల్లేదు..,

లే...
బయలుదేరు...
నిన్ను కదలనివ్వకుండా చేసిన
 ఆ మానసిక భాదల
 సంకెళ్ళను తెంచేసుకో... ,

పడ్డ చోటు నుండే పరుగు
 మొదలుపెట్టు...
నువ్వు పడుకునే పరుపు...
నిన్ను చీదరించుకోకముందే
 బద్దకాన్ని వదిలేయ్... ,
నీ అద్దం....
నిన్ను ప్రశ్నించకముందే
 సమాదానం వెతుక్కో... ,
నీ నీడ నిన్ను
వదిలేయకముందే వెలుగులోకి
 వచ్చేయ్..,


మళ్ళీ చెప్తున్నా...
కన్నీళ్ళు కారిస్తే కాదు...,
చెమట చుక్కని చిందిస్తేనే
చరిత్రను రాయగలవని
 తెలుసుకో..

*చదివితే ఇవి పదాలు
 మాత్రమే,
 ఆచరిస్తే...
 అస్త్రాలు.
-SriSri

1368- Bapu- evolution in his signatures

_________________________________

1359- కాలమర్మం!

 

 

 'ఒక్కనాటి ప్రపంచము ఒక్కనాటి వలెకాదు/ ఒక్క నిమిషము వలెనొకటి గాదు-' ఆధ్యాత్మిక ఆచార్యులు అన్నమయ్య కాలభావన అది. భారతీయుల కాలవివేచన వేదకాలం నాటిది. బ్రహ్మప్రోక్తాలని ప్రతీతి కలిగిన వేదాలు 'సూర్యుణ్ని ఉషాకన్యానాథుడి'గా ప్రస్తుతించాయి (రుగ్వే. 7 మం. 75 రుక్కు). బ్రాహ్మణాలైతే నక్షత్ర మండల ప్రస్తావనలూ తీసుకొచ్చాయి. కల్పం, బ్రహ్మకల్పం వంటి కాలాపేక్ష సిద్ధాంతాలు పురాణేతిహాసాలనిండా బోలెడన్ని. 'ద్వంద్వాన్ని సమదృష్టితో చూడటమే కాలాన్ని జయించడం'గా భావించాడు ఆంగ్లరచయిత, తత్వవేత్త హక్స్‌లీ. మన శంకర భగవత్పాదులు ప్రబోధించిన 'మాయాకల్పిత దేశకాల కలనా వైచిత్య్ర చిత్రీకృతం' సిద్ధాంతంలో ఇమిడిఉన్నదీ ఇదే రహస్యం. 'అతీతాది వ్యవహార హేతుః' అని కాలాన్ని యుగాల కిందటే నిర్వచించిన మహానుభావులు మన ప్రాచీన జ్ఞానులు. కాలచింతనే మహా వింతైనది. భూమి పుట్టుకనుంచీ బుద్ధిజీవులను వేధిస్తోంది. బమ్మెర పోతనామాత్యుడు భాగవతంలో 'ప్రారంభ సంపత్తికాధారం బెయ్యది?' అని సందేహపడితే... 'ఎందులోనుంచి ఎప్పుడు ఎలాగ పుట్టింది కాలం?' అని ఆరుద్ర 'త్వమేవాహం'లో తర్కం లేవదీశాడు. 'మొదలూ చివరా తెలియని/ అనాది గర్భాన్ని చీల్చుకుని/ వూపిరి పోసుకున్న క్షణాన/ నాకు తెలియదు ఈ అనంత కాలవాహిని పొడవెంతో' అనే మథన మనిషికి ఆకులు అలమలు మేస్తూ కారడవుల్లో తిరుగాడే నాటినుంచే వెంటాడుతోంది. కాలం- పదార్థం నాలుగో పరిమాణమన్న సాపేక్ష సిద్ధాంతం అర్థం కానంతకాలం కంటిముందు కాలంచేసే గారడి అంతా దేవలీలే. 'జనయిత్రి గర్భకోశమున బిండము జేసి యవయవంబుల దాన నలవరించి/ శిశురూపమున దానిక్షితి తలంబునద్రోయడం' మొదలు 'కర్ర చేతను బట్టించి కదలలేని స్థితికి దెప్పించడం' దాకా 'కాలమహత్తత్త్వంబు నిట్టిదనుచు వర్ణనము' చేయటం వశం కాదన్న బ్రహ్మశ్రీ రాజలింగ కవి విస్తుబాటే ఇందుకు ఉదాహరణ. కాలమర్మం అవగాహన కావాలంటే 'స్థల కాల పరస్పరాధారిత సిద్ధాంతం' బోధపడాలి. రెండు సంఘటనల మధ్య ఉండే అంతరం 'కాలం' అని, రెండు పదార్థాల మధ్య ఉండే దూరం 'స్థలం' అనుకునే సాధారణ భావజాలం నుంచి బైటపడాలి. ప్రకృతి గుణకల్పవల్లి చూపించే చిత్రాలన్నింటిని కాలపురుషుడు కల్పించే లీలావిలాసాదులుగా మనిషి భ్రమించేది ఆ నారికేళపాక సిద్ధాంతం తలకెక్కకే. 'ఒక తరి సంతోషము, వే/రొక తరి దుఃఖంబు, మరియొక తరి సుఖ మిం/కొక తరి గష్టము' కూర్చే తలతిక్క కాలానిదని తూలనాడేదీ అందుకే. మనిషి కంఠశోషేగాని కాలానికేమన్నా కనికరం ఉంటుందా? 'కుంటుతూ కులుకుతూ తూలుతూ గునుస్తూ... ఇలా సాగుతుందేమిటి చెప్పుమా కాలమా!' అని బుగ్గలు నొక్కుకోవడానికి సమయమేమన్నా 'సౌందర్యస్పర్ధ'లో సుందరాంగుల అంగవిన్యాసమా? కాలం ఒక క్షణం వెనక్కన్నా చూడదు. ఏం సాధించాలనో ఈ నిబద్ధత?దువ్వూరివారు 'వనకుమారి'లో అన్నట్లు 'కష్టజీవి కన్నీటి కాల్వకైన గాల చక్రము నిలవదు/ ధారుణీపాల పాలనా దండమునకు/ వెరచి యాగదు' కాలం. బోసిపాపల్ని నవ్వించడం, పగటికలలు కనే మగతరాయుళ్లను కవ్వించడం... 'చావుకబుర్లు వింటూ స్వగతంలో విలపించే వృద్ధులను దీర్ఘనిద్రకై దీవించడం'- కాలం ధర్మం.
అనంతమైనది భూతకాలం. అశేషమైనది భావికాలం. నడిమధ్యలో కాసింతసేపు కాలు ఝాడించినంత మాత్రాన సర్వం తెలుసని అనుకోవడం అజ్ఞానం. 'దైవరూపంబు కాలంబు దానికెపుడు/ లోటు గలుగదు మన బుద్ధి లోపంబుగాని' అన్న పానుగంటివారి 'కల్యాణరాఘవం' మాట నిజం. 'బాలు కంట తాబేలు వలెను/ ...వృద్ధు కంట లేడిరీతి' పర్వెత్తు కాలం నిరూపించేదీ ఈ సత్యాన్నే. కాలాన్ని దేవతలైనా వంచించలేరు అనిగదా కౌటిల్యుడి సూక్తి! మానవమాత్రుల శక్తియుక్తులు ఇక దాని మహత్తు ముందెంత! భర్తృహరి వైరాగ్య శతకంలోని పది శ్లోకాలు చాలు- కాలం ఎంత బలీయమైనదో తెలియజెప్పడానికి. 'భావినుంచి గతంలోకి వర్తమానం గుండా సాగే క్షణసముదాయాల నిరంతర ప్రవాహం'గా కాలాన్ని నిర్వచించారు అధునాతన కాలశాస్త్రవేత్తలు స్టీఫెన్‌ హాకింగ్‌, ఐన్‌స్టీన్‌, లైబ్నిజ్‌. కాంతివేగాన్ని మించి ప్రయాణిస్తే గతంలోకి తొంగి చూడటమూ సాధ్యమేనని హెచ్‌.జి.వెల్స్‌ వూహ. అది వాస్తవమైతే ఎంత బాగుణ్ను! రాయలవారి భువన విజయాన్ని పునర్దర్శనం చేసుకోవచ్చు. 'ఫెళ్ళుమనె విల్లు- గంటలు ఘల్లుమనె-గు/ భిల్లుమనె గుండె నృపులకు- ఝల్లుమనియె జానకీ దేహమొక నిమేషమ్ము నందే' అని కరుణశ్రీ వర్ణించిన 'శివధనుర్భంగ' దృశ్యాన్ని కమనీయంగా పునర్వీక్షణ చేసి పులకించిపోవచ్చు. వూహకు అవధులు లేకపోవచ్చు. కాని దాన్ని భావించే బుద్ధికున్నాయిగా హద్దులు! కాలానికే గనుక నిజంగా కళ్లుంటే? 'నాజూకుగా ఉండే మనుషులలో బూజు పట్టిన భావాలు చూసి/ కొత్తచివుళ్లు తొడిగిన పాత చెట్ల చాటున/ పువ్వుల మిషతో నవ్వుకుంటుందా? విసుగూ విరామం లేకుండా../ అభివృద్ధీ, వినాశనం, క్షామం, క్షేమం విప్లవం... విశ్వశాంతి' అని కలవరించే మనిషిని చూసి కలత పడుతుందా?' ఎక్కడ బయలుదేరిందో, ముందుకే ఎందుకు కదులుతుందో, ఎప్పుడు ఆగుతుందో... ఏమీ తెలియదు. మనిషికి తెలిసిందల్లా కాలంతో కలిసి ప్రస్తుతంతో ప్రయాణించడమే. ఆ ప్రస్థానంలోని మలుపురాళ్ల గుర్తులే సంవత్సరాలు. నడచివచ్చిన దారివంక మరోసారి వెనక్కి తిరిగి చూసుకోవడం, గడవాల్సిన దూరాన్ని బుద్ధిమేరా ఒకసారి బేరీజు వేసుకుని... కాలూ చేయీ కూడదీసుకోవడం... బుద్ధిమంతులందరూ చేసే పనులు. చేయాల్సిన పనులు. కాలాన్ని సద్వినియోగపరచుకునే ఘన సంకల్పమిది!

(05:01:2014)

____________________________

1275- తెలుగు జాతిరత్నం

శోకం- శ్లోకం పలికితే రామాయణం. ఆకలి- అక్షరాభ్యాసం చేస్తే తెలుగువారికొక జ్ఞానపీఠం! పనసపండు తన రహస్యాన్ని పరిమళం రూపంలో చెప్పినట్లుగా, రచయితలు తమ ఆకలిని అక్షరాల రూపంలో ఈ లోకానికి వివరిస్తారు. అక్షరాలతో ఆకలి తీర్చుకునే ప్రయత్నం చేస్తారు. అక్షరాలతోనే ఆత్మారాముడు తృప్తిచెందినట్లు భావిస్తారు. అక్షరాలకు అంజలి ఘటిస్తారు. తమ నుంచి అక్షరాలను వెలువరిస్తోంది కనుక ఆకలినీ గౌరవిస్తారు. 'ఆకలి నా రచనలకు ప్రేరణ' అని సగౌరవంగా ప్రకటించడంలో రావూరి భరద్వాజ స్ఫురద్రూపిగా కనిపిస్తారు. ఆకలి ఆయనను జ్ఞానిని చేసి పై మెట్టుపై కూర్చోబెట్టింది. జ్ఞానపీఠాన్ని కట్టబెట్టింది. ఆకలిని గౌరవించడమంటే అట్టడుగు వర్గాన్ని గౌరవించడమే! అత్యున్నత జ్ఞానపీఠాన్ని అందుకున్నప్పుడు భరద్వాజ అదే చెప్పారు. 'నేను సామాన్యుణ్ని... గట్టిగా చెప్పాలంటే అంతకన్నా తక్కువవాణ్ని' అన్నారాయన. పిడికెడు మెతుకులకోసం ఆయన వ్యవసాయకూలీగా పనిచేశారు. పశువులు కాశారు. బొగ్గుపనిలో మాశారు. పేపర్లు వేశారు. కలప అడితిలో, కమ్మరి కొలిమిలో, పొగాకు కొట్టులో పనిచేశారు. ఆకలి అన్ని పనులూ నేర్పింది! ఏడో తరగతి మానేసిన కుర్రాణ్ని జీవితం చదువుకున్న గొప్ప విద్యావంతుణ్ని చేసింది. పదిహేడేళ్లకే రచయితను చేసింది. సాహిత్య అధ్యయనాన్నే విద్యాభ్యాసంగా మార్చింది. బతుకు పుస్తకాలను చదివించింది. రాయించింది. 'నాకు సంబంధించి నా జీవితానికి, రచనకు వైరుధ్యం లే'దని చెప్పిన రావూరి భరద్వాజ- సహస్ర వృత్తుల శ్రమజీవుల జీవన సమరాన్ని గుండెలకు హత్తుకొనేలా అక్షరీకరించిన ధన్యజీవి!

చూసినవారి గురించే రాశాడాయన. 'జీవనసమరం' దానికి గట్టి సాక్ష్యం. అందులో పాత్రలు అందరికీ పరిచయమైనవేగాని, వాటిని చిత్రించడం మాత్రం భరద్వాజకే సాధ్యం. అట్టడుగు వర్గమంటే సాంఘిక అసమానతలకు గుర్తు. అణచివేతకు, అవమానాలకు ఆలవాలం. ఆకలి దహిస్తుంటే... ఆక్రోశం, అణిచివేస్తుంటే- ఆందోళన సహజం. ఆ రెండూ అక్షరరూపం దాల్చినప్పుడు ఆ అక్షరాల్లోంచి మాడుతున్న పేగు వాసన ఉబికివస్తుంది. రావూరి రచనల్లోని జీవలక్షణం ఆ ఘాటువాసనే! సమాజంలోని అట్టడుగు జీవుల్ని సాహిత్యలోకపు అందలాలెక్కించిన భరద్వాజ రచనల్లో- రాగిణి, కొత్తచిగుళ్లు, కాదంబరి, నాలోని నీవు, అంతరంగిణి, ఐతరేయం, ఒకింత వేకువకోసం, పదహారు నెలలపాటు 'ఈనాడు' దినపత్రికలో ధారావాహికగా ఆకట్టుకున్న 'జీవనసమరం'... వంటివన్నీ ఒక ఎత్తు. ఆయనకు జ్ఞానపీఠాన్ని అందించిన 'పాకుడురాళ్లు' మరో ఎత్తు. అందులో రంగస్థల సహజ జీవి 'మంగమ్మ'- తళుకుబెళుకుల సినీతార 'మంజరి'గా తర్జుమా అయిన తీరు విషాద రమణీయం. అందులోని అక్షరాలు అంతరంగ లోతట్టు పొరల గవాక్షాలు. గుండెపొరల్లోంచి విచ్చుకున్నవి కాబట్టి, వాటి తడి మనకు తెలుస్తూనే ఉంటుంది. ఏ రచనకారచన ప్రత్యేక శైలితో, విభిన్న ధ్వనులతో, కాకువు విశేషంతో మనలను పలకరిస్తుంది. రచయితగా భరద్వాజ స్థాయిని నిరూపిస్తుంది. రావూరి జీవితానికి గట్టి ఓదార్పు అక్షరం. ఆయన జీవితానికి తీర్పు అక్షరం. అక్షరం ఆసరాతో మనసు తేలికపడ్డ ప్రతి రచయితలాగే- భరద్వాజ సైతం అక్షరానికి నివాళి అర్పించారు. అక్షరానికి జీవితాన్ని ముడుపుకట్టి దాని నీడన ఆశ్రయం పొందారు.

రావూరి జీవితానికి మరో చల్లని నీడ- ఆయన భార్య కాంతం! కాంతాన్ని- కాంతమ్మా అని పిలవడం భార్యగా ఆమె సాధించిన గొప్ప గౌరవం. 'భగవంతుడు కూడా నీ రూపంలో కనబడితే తప్ప నేనిప్పుడు గుర్తించలేను కాంతం' అన్న భరద్వాజ- 'నేనిప్పుడు నిరీహస్థితిలో ఉన్నా'నంటూ చేసిన అక్షరార్చన అజరామరం! ఆమె మరణం ఆయన చేత స్మృతికావ్యాలు రాయించింది. అక్షర నీరాజనాలు పలికించింది. మాడుతున్న పేగు వాసనలాగే మట్టి వాసన కూడా ఆయన సాహిత్య జీవలక్షణం. 'పాదాలకు కృతజ్ఞతలు... నా కోసం నడిచివచ్చిన పాదాలకు కృతజ్ఞతలు... నా కోసం దారిచూపిన పాదాలకు కృతజ్ఞతలు... నన్ను అనుసరించిన పాదాలకు కృతజ్ఞతలు' అన్నాడొక కవి. రావూరి చితికట్టెల చిటపటలు కూడా బహుశా అవే మాటలను వినిపించి ఉంటాయి. మరింత నిశితంగా వినిఉంటే, ఆ చితిమంటల సవ్వడి నుంచి 'మంగమ్మ'కు కృతజ్ఞతలు...' అనీ తప్పక వినపడే ఉంటుంది. ఆమె 'మంజరి'గా మారకుంటే 'పాకుడురాళ్లు' నవలా లేదు, ప్రతిష్ఠాత్మక జ్ఞానపీఠమూ లేదు. జీవితంలో మేలుచేసిన ప్రతి సందర్భానికీ, ప్రతి వ్యక్తికీ, పదేపదే ధన్యవాదాలు చెప్పుకొన్న భరద్వాజ- తన చరమదశలో విశ్వనాథ, సినారెల సరసన చోటుకల్పించిన ఆ స్త్రీమూర్తికి తప్పక కృతజ్ఞతలు చెప్పినతరవాతే అనంతవాయువుల్లోకి ప్రయాణం సాగించి ఉంటారు. పల్చని దేహంతో, నెరిసిన గెడ్డంతో అచ్చతెనుగు రూపురేఖలతో ఆంధ్రదేశాన్ని అలరించిన రావూరి భరద్వాజ తన ఆరోప్రాణం దగ్గరికి పరుగెత్తిన పతి... మనకిక తీయని స్మృతి. తెలుగుజాతికి మరో జ్ఞానపీఠం దక్కడానికి అవసరమైన స్ఫూర్తి! 'ఆవిరి ఓడలో జలధియానమొనర్చు బాటసారులు'గా వర్ణించాడు- మనుషుల్ని మహాకవి జాషువా. ఎవరి రేవు రాగానే వారు దిగి వెళ్ళిపోతుంటారు. రావూరి భరద్వాజ దిగవలసిన రేవు వచ్చింది. ఆయన దిగి వెళ్ళిపోయాడు- నిశ్శబ్దంగా!
(ఈనాడు, 20:10:2013)
__________________________

1254-సాహితీ మాలతీ.. మనకిక లేరు!

అక్షర చైతన్య శీలి... కన్నుమూశారు. అశేష పాఠక 'హృదయనేత్రి'.. వీడ్కోలంటూ వెళ్లిపోయారు. 'ప్రమదావనం' శీర్షికతో తెలుగు పత్రికా ప్రపంచాన్ని మహిళల దిశగా అడుగులేయించిన కలం.. నిశ్చలమైంది.ఎప్పటికప్పుడు కొంగొత్తగా ఎగసిపడ్డ 'పాత-కొత్త కెరటాల' పాళీ.. ప్రాణధారను కోల్పోయింది. లాలనగా, తార్కికంగా, గద్దింపుగా 'అడగండి చెబుతా!' అన్న పెద్దరికం... మాటయినా అడగకుండా సెలవు తీసుకుంది.

తెలుగు సాహిత్యానికి తనదైన సుగంధాలద్ది బుధవారం నేలరాలిన మాలతీ... సాహితీ, వ్యక్తిగత జీవనం ఆద్యంతం చైతన్యశీలంగానే సాగింది. 'పఠనం ఒక తీరని దాహం. ఆ దాహం ఎప్పటికైనా తీరుతుందో లేదో..!' అంటుండేవారు మాలతీచందూర్. నిజానికి ఆమె తుదిశ్వాస వరకు ఆ దాహం తీరలేదనే చెప్పాలి. ఆమె తన ప్రాణాపాయకర 'కణితి' గుర్తించిన తర్వాత కూడా తన శీర్షిక కోసం పుస్తకాలతో నెచ్చెలిమి నెరపుతూనే ఉన్నారు. మాలతీగారి రచనా ఔన్నత్యానికి పుస్తకపఠనం ఒక ఎత్తయితే.. చందూర్ జీవనభాగస్వామ్యం మరొక ఎత్తు!! ఇవి రెండూ కలిసే తనను మంచి రచయిత్రిగా చేశాయని అంటారు మాలతీ... ఆమెకే సాధ్యమైన నిరాడంబరతతో. కానీ పుస్తకపఠనాలు, పరిచయాలే ఓ గొప్ప వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్మిస్తాయా? అంటే కాదనే అంటారు ఆమెతో కాస్త పరిచయం ఉన్నవాళ్లెవరైనా. మాలతీచందూర్‌లో సహజంగానే ఉన్న ఓ అన్వేషణా దృక్పథం, ఎన్నడూ ప్రతికూల భావాలు దరిచేరనీయని నిబ్బరం, గొప్పదనం ఎక్కడున్నా వెదికిపట్టి వెంబడించే చైతన్యశీలత.. ఆమె సహజగుణాలు. వాటికి పుస్తకపఠనం, చందూర్ జీవనభాగస్వామ్యం గోడచేర్పుగా అమరాయి.

రవ్వదుద్దులు...
నూజివీడులో ఆమె ఎప్పుడూ మగరాయుడిలాగే అల్లరి చేస్తూనే ఉండేవారట. 80 ఏళ్లు పైబడ్డాక కూడా ఆ చలాకీతనం చెక్కు చెదరలేదు. సున్నితమైన హాస్యం ఆమెను వీడలేదు. నూజివీడులో ఎనిమిదో తరగతి వరకు చదువుకున్నాక మేనమామ చందూర్ ఇంటికి వెళ్లారు. మావయ్యతో కలిసి సాహితీసభలకు వెళుతుండేవారు. 1945-46లోనే తొలిసారిగా విశ్వనాథ, కృష్ణశాస్త్రి, గాయకుడు ఎంఎస్ రామారావు, చలం పరిచయమయ్యారు. సాహిత్యమండలి తరపున వేసిన శశాంక నాటకాల్లో అనూరాధ పాత్ర కూడా పోషించారు. అప్పట్లో క్రమం తప్పకుండా చదువుతున్న ఆనందవాణి పత్రికలో తన తొలికథ 'రవ్వల దుద్దులు' రాశారు. అమ్మ జ్ఞానాంబ మాలతీ బాధ్యత పూర్తిగా మామయ్యకే అప్పగించి.. పెళ్ళి చేశారు. పెళ్ళయాక మద్రాసు వచ్చారు. అక్కడే పెళ్ళి రిజిస్టర్ చేసుకున్నారు. మద్రాసు మహానగరంలో స్వాతంత్య్రం వచ్చాక రిజిస్టర్ అయిన తొలి వివాహం ఆ దంపతులదేనంటారు! ఆకాశవాణిద్వారా ప్రఖ్యాత రచయిత బుచ్చిబాబు ఆ కుటుంబానికి పరిచయమయ్యారు. ఆయన ప్రోత్సాహంతో తొలిసారి ఆకాశవాణిలో టాల్‌స్టాయ్‌పై 15 నిమిషాలు ప్రసంగించారు. ప్రపంచ సాహిత్యంపై ఆమె వేసిన తొలి అడుగు అది. పాతకెరటాలకు ఒకరకంగా అప్పుడే బీజం పడింది. పాతకెరటాలు, కొత్తకెరటాల ద్వారా ఆమె 350 ప్రపంచ పుస్తకాలను పరిచయం చేశారు.

47 ఏళ్లపాటు 'ప్రమదావనం'!
1952లో ఆంధ్రప్రభలో ప్రమదావనం శీర్షిక ప్రారంభించిన కొత్తల్లో దానికి కనీస స్పందన కరవైంది. మాలతీ అందులో 'లేడీస్ హోమ్' కోణం ప్రవేశపెట్టి.. వైవిధ్య పుంతలు తొక్కాక తిరుగులేకుండా పోయింది. 47 ఏళ్లపాటు నిరాఘాటంగా సాగి తెలుగు పత్రికా ప్రపంచంలో రికార్డు సృష్టించిన శీర్షిక అది. ఆ శీర్షికలోని సమాధానాలు చదివి ఐఏఎస్‌లుగా మారినవారున్నారు. 'చంపకం-చెదపురుగులు'తో ఆమె తొలినవల. 'హృదయనేత్రి' కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అందుకుంది. శతాబ్ది సూరీడు, ఆలోచించు వంటి 30 నవలలు రాశారు. '1970-80ల నాటి న్యాయవాదులు, వైద్యులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగినులు.. ఇలా అన్నివృత్తుల మహిళలనూ మానవీయ పాత్రలుగా మలచిన రచయిత్రి అప్పట్లో మరొకరు లేరు. తన జీవితాన్ని అంతే క్రమశిక్షణగా, ప్రణాళికాబద్ధంగా, నిరాడంబరంగా మలచుకున్న నిజకథానాయిక ఆమే'నంటారు ప్రముఖ రచయిత్రి ఓల్గా. సెన్సార్ బోర్డు సభ్యురాలిగా తమిళం నేర్చుకుని శివశంకరి(ఒక మనిషి కథ), జయకాంతన్(కొన్ని సమయాల్లో కొందరు మనుషులు), సుజాతా రంగరాజన్, పుదుమైపిత్తన్‌లాంటివారిని తెలుగు పాఠకులకు దగ్గర చేశారు. 'మాలతీ అనువాదంతోనే తెలుగుదేశంలో నాకు ఎంతోమంది అభిమానులు వచ్చారు. ఇక్కడి సాహితీవేత్తలతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఎంత గొప్ప రచయిత్రో అంత మంచి స్నేహశీలి తను. మాలతీ స్నేహం మరిలేదనంటే ఎలా నమ్మను?!' అని 'ఈనాడు'తో ఆవేదన వ్యక్తంచేశారు తమిళరచయిత్రి శివశంకరి. 
(ఈనాడు , 22:08:2013)
_________________________________

1101- శ్రీరామ నామాలు శతకోటి

   ' రామ' రెండే అక్షరాలు... కానీ ఎంత సాహిత్యం! 'రామ' అనే శబ్దాన్ని తిరగేసి పలికినా అక్షర జ్ఞానం లేని ఆటవికుడు ఆదికవిగా మారాడు! విశ్వానికి తొలి కావ్యాన్ని ప్రసాదించాడు. అది మొదలు ఎన్నో భాషల్లో ఎన్నో కావ్యాలు. పద్యాలుగా, పదాలుగా, పాటలుగా పల్లవించాయి. రామనామ గానామృతభాండాన్ని తరతరాలకూ తరగని సంపదగా అందిస్తున్నాయి. తెలుగు చలన చిత్రాల్లో సైతం రాముడి పాటలకు రత్నాల సింహాసనం మీద పట్టాభిషేకం జరిగింది. నేడు శ్రీరామ నవమి సందర్భంగా 'పాలు మీగడల కన్న పంచదార చిలకల కన్న' ఎంతో రుచికరమైన కొన్ని పాటల్ని తీర్థప్రసాదాల్లా కళ్లకద్దుకొందాం...

రాముడి పాటలు అనగానే ఒక తరంవారికి వెంటనే గుర్తుకొచ్చే కవి సీనియర్ సముద్రాల. వాహిని వారి 'దేవత'లో 'రామ భజనే మోదజనకమురా' అని శ్రీరాముడిపై తొలిసారిగా రాసిన సముద్రాల... ఆ తరవాత 'భక్త పోతన'లో 'సర్వమంగళ నామా రామా...' లాంటి పాటలతో భజన గీతాల సంప్రదాయానికి సరికొత్త ఒరవడిని సృష్టించారు. 'భూకైలాస్'లో శ్రీరామచంద్రుడి అవతార భవిష్యద్దర్శనం చేస్తూ ఆయన రాసిన 'రాముని అవతారం...' పాట చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. 'లవకుశ', 'వాల్మీకి' చిత్రాల్లో సముద్రాల వారి రామకథా గీతాలు ఆపాత మధురాలు. వారి చిట్టచివరి సినిమా పాట సైతం రామాయణ గీతమే కావడం విశేషం. అది... 'శ్రీరామకథ'లోని 'రామకథా... శ్రీరామ కథా...' గీతం.

సీనియర్ సముద్రాల కలం వారసుడు జూనియర్ సముద్రాల కూడా తన రామభక్తిని అక్షరాల్లో చూపించారు. ఆయన 'శాంతినివాసం' చిత్రం కోసం 'శ్రీరఘురాం జయ రఘురాం...', 'జయసింహ'లో 'జయ జయ శ్రీరామా రఘువరా...' గీతాలు రాశారు.

పదములే చాలు:  
నీలమేఘ శ్యాముడిపై రాయడంలో దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిది మరో శైలి. భక్తీ, కరుణ, పరిపూర్ణ శరణాగతి, భావుకత రంగరించి దేవులపల్లి హృదయాల్ని తాకేలా రాశారు. 'ఏమి రామ కథ శబరీ...' (భక్త శబరి), 'వూరికే కొలను నీరు...' (సంపూర్ణ రామాయణం), 'పదములే చాలు రామా' (బంగారు పంజరం), 'ఈ గంగకెంత గుబులో' (శ్రీరామ పట్టాభిషేకం) లాంటి ఆణిముత్యాలతో ఆయన గీతార్చన చేశారు. రాముడి పాటల అల్లికలో ఆరుద్రది విశిష్ట ముద్ర అని చెప్పాలి. తిలక్, బాపు-రమణల చిత్రాల్లో ఆయన కలం నుంచి జాలువారిన రాముడి పాటలు సాహితీ విలువలతో వాసికెక్కాయి. 'అశోక వనమున సీతా...' (అత్తా ఒకింటి కోడలే), 'అందాలా రాముడు... ఇందీవర శ్యాముడు' (ఉయ్యాల జంపాల), 'పలుకే బంగారమాయెరా..' (అందాల రాముడు), 'శ్రీరామ జయరామ సీతారామ' (ముత్యాల ముగ్గు), 'రాయినైనా కాకపోతిని రామ పాదము సోకగా' (గోరంత దీపం), 'శ్రీకరమౌ శ్రీరామ నామం' (శ్రీరామాంజనేయ యుద్ధం) లాంటి పాటలు ఆయనవే. ఇక ఆరుద్ర రాసిన మరో ఆణిముత్యంలాంటి రామ గీతం 'మీనా' చిత్రంలో ఉంది. అదే... 'శ్రీరామ నామాలు శతకోటి'. ఈ గీతం నేటికీ జనాదరణ పొందుతూనే ఉంది.

మా వూరి దేవుడు:  
మన దేశంలో రాములవారి గుడి లేని వూరు ఉండదంటారు. కాబట్టే మన దర్శకులు అవకాశం వచ్చినప్పుడల్లా రామాలయాన్నీ, స్వామి విగ్రహాల్నీ తమ కథలో భాగం చేసుకొంటారు. అందుకు తగ్గ విధంగానే సాహిత్య విలువలున్న గీతాలూ రాయించుకొంటారు. ఆ పాట రాసే అవకాశం వచ్చినప్పుడల్లా మన కవులు భక్తి పారవశ్యంతో కలాన్ని పరుగులు తీయించారు. దాశరథి - 'రాముని రూపమే' (పెళ్లికూతురు), 'జగదభిరామా రఘుకులసోమా' (రామాలయం); సి.నారాయణరెడ్డి - 'మముబ్రోవమని చెప్పవే..' (అందాల రాముడు), శ్రీశ్రీ - 'శ్రీనగజాతనయం' (వాగ్ధానంలో హరికథ), కొసరాజు - 'శ్రీరామ నీ నామమెంతో రుచిరా' (ఇద్దరుమిత్రులు), 'రామయ తండ్రి...' (సంపూర్ణ రామాయణం); వేటూరి - 'మనసెరిగినవాడు మా దేవుడు శ్రీరాముడు' (పంతులమ్మ), 'మా వూరి దేవుడు అందాల రాముడు' (అల్లుడా మజాకా); కులశేఖర్ - 'కోదండ రాముణ్ని చూడు...' (శీను వాసంతి లక్ష్మి) ఆ భక్తి గీతాల జాబితాలోనివే. ఇటీవల వచ్చిన 'శ్రీరామరాజ్యం'లో జొన్నవిత్తుల రాసిన గీతాలు, 'శ్రీరామదాసు'లో కీరవాణి స్వరపరచిన రామదాసు గీతాలను నవతరం శ్రోతలు విని తన్మయులయ్యారు.
- ఓలేటి శోభ
(ఈనాడు , సినిమా ,19:04:2013)
______________________________________

పోతపోసిన ప్రజాకవి

భారతీయ సంస్కృతికి మూలకందాలు మూడు గ్రంథాలు. వాల్మీకి వ్యాసమహర్షుల విరచితాలు రామాయణ భారత భాగవతాలు. తొలి రెండూ ఆంధ్రావనికి అందాయి. భాగవతంమీదే ఎవరిచూపూ పడలేదు. చూపుపడినా చేయిసాచే సాహసం ఏ కవీ చేయలేదు! హయగ్రీవ బ్రహ్మవిద్యగా నామాంతరం ఉన్న భాగవతం కవిత్వ కార్కశ్యానికి పరాకాష్ఠ కావడమూ కారణం కావచ్చు. ఆ మహాభాగవత ఫలం ఒక తెలుగు చిలుక కోసం మీదుకట్టీ ఉండవచ్చు. వీరశైవాన్ని ప్రచారం చేసిన సోమనాథుని 'పాలుకుర్తి'కి చెయ్యిచాస్తే అందే దూరంలో ఉన్న బమ్మెర గూటిలో ఉంది ఆ చిలుక. పేరు పోతరాజు. భోగినీ దండకాన్ని ఒక రాచవలరాజు వీనులకు విందుగా వినిపించిన రాసిక్యానుభవం అప్పటికే ఆ శుకరాజు సొంతం. ఆ 'శుకముఖ సుధాద్రవం'గా భాగవతం అందటం తెలుగువారు చేసుకున్న అదృష్టం. సంస్కృత భాగవతం పారాయణం నిరంతరాయంగా సాగే రోజుల్లో ఏ దివ్యక్షణాన పోతన్నకు శ్రీమన్నారాయణ ప్రపంచాన్ని వివరించాలన్న కుతూహలం రేగిందో! పనిగట్టుకొని ఒక నిండుపున్నమి రాత్రి గోదావరీనది సైకతాన మహేశ్వర ధ్యానానికని సాగడమేమిటి! కాంతాసమేతుడైన ఓ రాజముఖ్యుడు కనిపించి 'భవబంధ విముక్తి' మార్గంగా భాగవతాన్ని తెలుగు చేయమని పురమాయించటమేమిటి! అది శ్రీరామచంద్రమూర్తి ఆనగా పోతన భావించడమేమిటి! చరిత్రకు అందని సంఘటనల వాస్తవావాస్తవాలను నిర్ధారించడం కష్టం కానీ... 'శూలికైన దమ్మి చూలికైన' తెలిసి పలుకుట కష్టమైన భాగవతాన్ని 'అందరూ' మెచ్చే విధంగా బమ్మెర పోతన తెలుగు చేయడం మాత్రం ఏ చరిత్రా కాదనలేని సత్యం. అది, తెలుగు భాష చేసుకున్న పుణ్యం!

భాగవతం తెలుగుసేతే ఒక విశేషమైతే... భాగవతంలోని విశేషాలు ఇంకెన్నో! కమ్మని కావ్యాన్ని ఏ ప్రభువుకో అంకితమిచ్చి వెయ్యిన్నూట పదహార్లు సంభావనగా పుచ్చుకొమ్మని ఒత్తిళ్లు వచ్చే ఉంటాయి. పోతరాజు అంతపనీ చేస్తాడేమోనన్న భీతితో కైటభ దైత్య మర్దనుని గాదిలి కోడలు కవిగారి ఇంటి గడపన చేరి 'కాటుక కంటినీరు చనుకట్టు పయింబడ' ఏడ్చిందట. 'నిను నా కటికిం కొనిపోయి యల్ల క/ ర్ణాట కిరాట కీచకుల కమ్మ త్రిశుద్ధిగ నమ్ము'మని భారతికి పోతన బాస చేశాడట. రాజుల్ని కాదనడానికి ఎంత సాహసం కావాలీ! ప్రారంభంనుంచీ బమ్మెర పోతనది ప్రత్యేక మార్గమే. రామచంద్రుని ఆనతో చేస్తున్నానన్న రచన ఆరంభంలోనే పోతన సంప్రదాయానికి విరుద్ధంగా నాలుగు ఉత్పలమాలలతో శ్రీకృష్ణుడికి షష్ఠ్యంతాలు సమర్పించాడు. కృష్ణ చరిత్ర మధ్యలో శ్రీరామ కథను విస్తారంగా చెప్పి ఆ లోటును పూడ్చుకున్నాడు. వీరశైవ మతానుయాయి అయిన కేసన వంశాన పుట్టీ పరమ భాగవతోత్తముడిగా రూపాంతరం చెందిన విచిత్ర చరిత్ర పోతరాజుది. అర్థంలేని నిషేధాలను ధిక్కరించడంలో పోతన్నది ఎప్పుడూ ముందు వరసే. లాక్షణిక ధిక్కారం చేసి వేశ్యయే కావ్యనాయికగా తెలుగులో 'భోగినీ దండకం' రాసి కొత్త ఒరవడి పెట్టిన సృజనకారుడు పోతరాజు. సంప్రదాయ లక్షణంగా వస్తున్న కుకవి నింద చేయనేలేదు. శబ్దాలంకార ప్రియుడేకానీ... వ్యర్థ పదప్రయోగాలకు, అపస్వరాల లౌల్యానికీ పోతన బద్ధ విరోధి. సంస్కృత సమాసభూయిష్ఠమైన రచనలను ఒక వర్గంవారు ఆదరించేవారు. అచ్చ తెనుగు రాతలను మెచ్చుకునే విజ్ఞులు మరికొందరు. మధ్యేమార్గంగా అందరినీ మెప్పించే శైలిని స్వీకరించి తెలుగు భాగవతాన్ని పండిత పామర శిరోధార్యంగా మలచిన లౌకిక అలౌకిక యోగి పోతన- పోతపోసిన ప్రజాకవి.

పోతనగారి మహాశివుడు హాలాహలం మింగబోతున్నా పక్కనే ఉన్న సర్వమంగళ వారించదు. జగత్కల్యాణం ఆ జగన్మాత లక్ష్యం. సంప్రదాయానుసారం గొల్లలు చేసే ఇంద్రయాగాన్ని ప్రశ్నించి 'కానలు, కొండలు, పసుల గాదిలివేల్పులు గొల్లవారికిన్' అంటూ ప్రకృతిపూజ అవసరాన్ని ప్రతిపాదిస్తాడు శ్రీకృష్ణుడు. గీతలో చెప్పిన కర్మయోగ ఆవశ్యకతను ప్రజోపయోగంగా మలచడం ఆ నాయకుడి లక్షణం. కాళింది మడుగులో పడ్డ బిడ్డను తలచుకొని ఎర్రన్న సృజించిన యశోదమ్మ ఎడాపెడా ఏడిస్తే... పోతన్న సృష్టించిన తల్లిమాత్రం 'తండ్రీ! నీవు సర్పదష్టుండవైయున్న నిచట మాకు ప్రభువు లెవ్వరింక' అని రోదిస్తుంది. బిడ్డ క్షేమంకన్నా ముందు ప్రజల యోగక్షేమాల చింత ఆ తల్లిది. బాల ప్రహ్లాదుడు జాతి లక్షణానికి విరుద్ధంగా హరిభక్తిలో పడినప్పుడు హిరణ్యకశ్యపుడిలోని తండ్రి స్వజాతి రక్షణ గురించే బెంబేలుపడతాడు. శ్రీకైవల్య సిద్ధికని శ్రీకారం చుట్టిన భాగవత రచనలో పోతన అడుగడుగునా తపించింది కేవలం మోక్షప్రాప్తి మార్గాలకోసమే కాదు. తనసృష్టి- తనచుట్టూ ఉన్న లౌకిక లోకానికీ ఒక చక్కని సత్వదృష్టినీ కలిగించాలన్న తపన పోతనది. అడుగడుగునా పాఠకుల గుండెను తడుముతూ, తడుపుతూ సాగింది కనుకనే శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతం కాలపరీక్షకు ఎదురు నిలిచి తెలుగువారి గుండెల్లో మతాలకతీతంగా నిలబడింది. భాగవతం ప్రజాదరణకు కేవలం భక్తి ప్రభావమే కాదు- మంద్ర గంభీర గమనంగల శైలీకారణమే! 'పోతన భాగవతం సహజధారా విలసితం, ఓజః ప్రసాద గుణోజ్జ్వలితం' అంటారు వామపక్ష భావాభిమాని అయిన ఆరుద్ర! భాగవతంలోని వివిధ ఘట్టాలు, పలుకుబడులు, పద్యాలు తెలుగుజాతి జీవనంలో నీళ్లలో పాలుగా కలగలిసిపోయాయి. కరుణశ్రీ అన్నట్లు 'అచ్చపు జుంటి తేనియల, నైందవ బింబ సుధారసాల గో/ ర్వెచ్చని పాలమీగడల, విచ్చెడి కన్నె గులాబి మొగ్గలన్/ మచ్చరికించు మధుర మంజుల మోహన ముగ్ధ శైలి'ని తెలుగు మనసులకు రుచి చూపించిన సుకవి పోతన. అలాంటి కారణజన్ముణ్ని కన్న తెలుగుతల్లి ధన్యచరితే కదా! 
(14:10:2012, ఈనాడు )

__________________________

జయహో కృష్ణరాయ!

'కారే రాజులు, రాజ్యముల్‌ గలుగవే, గర్వోన్నతిం బొందరే, వారేరీ? సిరి మూటగట్టుకొని పోవంజాలిరే? భూమిపై బేరైనం గలదే...?' అన్నాడు పోతనామాత్యుడు భాగవతంలో. బలిచక్రవర్తి నోట ఆయన పలికించిన ఆ సత్యవాక్కు అక్షరాలా ఆణిముత్యమే. ఈ లోకయాత్ర ముగిసిన వేళ- సిరులూ సంపదలూ తమ వెంట తీసుకువెళ్లలేరెవరూ. ఎన్ని రాచరికాలు, ఎంతమంది రాజులు, ఎవరి ఏలుబడులు ప్రజల స్మృతిపథంలో ఇప్పుడు నిలిచి ఉన్నాయి? స్థాపించిన సామ్రాజ్యాలు, మిడిసిపాటుతో సాగించిన దొరతనాలు, కట్టుకున్న సౌధాలు, కూడబెట్టిన సిరులతోపాటు తమ నామధేయాలూ కాలగర్భంలో కలిసిపోయిన ఏలికలు ఎందరో! జనరంజకంగా, యశఃకాములై ప్రవర్తిల్లినవారి పేర్లే జగత్తులో చిరస్థాయిగా వర్ధిల్లుతాయి. వారి కీర్తిసౌరభాన్ని వందలు, వేల ఏళ్లయినా వెదజల్లుతూనే ఉంటాయి- అదృశ్యంగా. తెలుగునేలను సంతోష చంద్రశాలగా, శౌర్యస్థలిగా, సకల కళల కాణాచిగా తేజోమయం చేసిన ప్రభువు కనుకనే శ్రీకృష్ణదేవరాయల పేరు- చెక్కుచెదరని శిల్పంలా, చెరిగిపోని శిలాక్షరంలా నేటికీ సజీవంగా మిలమిలలాడుతోంది. అయిదేళ్ల ఏలుబడితోనే మొహం మొత్తించే పాలక నిక్షేపరాయళ్లున్న ఈ రోజుల్లోనూ- అయిదు శతాబ్దాల క్రితంనాటి ఏలిక కృష్ణరాయల పేరు సమ్మోహన మంత్రమై మోగుతూ అందరికీ చిరస్మరణీయమవుతుండటం అందుకు దాఖలా. ఆయన పట్టాభిషిక్తుడై అయిదువందల ఏళ్లు దాటిన సందర్భమిది. రాజకీయంగానే కాక, సాంస్కృతికంగానూ దక్షిణాపథాన్ని ఏకం చేసిన రాయలవారిని స్మరించుకుంటూ తెలుగుజాతి వేడుకల్ని నిర్వహిస్తున్నది అందుకే.

తెలుగునేలను ఏలిన విజయనగర సామ్రాజ్యాధినేత కృష్ణరాయలు స్వతహాగా కన్నడ దేశస్తుడు. అమ్మపలుకు తుళు. సంస్కృతంలో కావ్యాలల్లినవాడు. సకల భాషలకు జననిగా వాసికెక్కిన సంస్కృతంపైనా ఆయనకు మక్కువే. ద్రావిడ భాషా కుటుంబంలో పెద్దక్కగా పేరొందిన తమిళ'మొళి' మీదా గౌరవమే. వాటితోపాటు కన్నడ కస్తూరి పరిమళాల్నీ తన ఆస్థానంలో గుబాళింపజేసినవాడే. అయినా- పది బాసలు తెలిసిన ఆ ప్రభువు 'బాస యన యిద్ది' అంటూ ఎలుగెత్తి చాటి, మణిమకుటం పెట్టింది మాత్రం తెలుగుభాషకే! అందుకే ఆయన తెలుగు రాయలయ్యాడు. తెలుగువారికి ఆరాధనీయుడయ్యాడు. బంగారు పళ్లెరానికి గోడ చేర్పువలె- భాషకు పాలకులు గొడుగుపడితే, సారస్వత వికాసం మూడు పూవులూ ఆరు కాయలుగా విరాజిల్లుతుందనడానికి... రాయల పాలనలో అపూర్వ గౌరవాదరాలను సొంతం చేసుకున్న తెలుగు వెదజల్లిన విద్వత్‌కాంతులే తార్కాణం. ఆ కాలంలో తెలుగు అక్షరం కొత్త నడకలు నేర్చింది. కొత్త సోయగాలు సంతరించుకుంది. 'మరపురాని హొయల్‌' చిలికించింది. ప్రబంధమై నర్తించింది. ఆచార్య రాయప్రోలు అన్నట్లు 'విద్యానగర రాజవీధుల కవితకు పెండ్లి పందిళ్లు' కప్పించిన రోజులవి. సారస్వత మూర్తులను 'న భూతో...' అన్న రీతిన సమ్మానించిన రాజు రాయలవారే. మనుచరిత్ర కర్త ఆంధ్రకవితా పితామహుడు పెద్దనామాత్యుడు 'ఎదురైనచో తన మదకరీంద్రము నిల్పి/ కేలూత యొసగి యెక్కించు'కున్నవాడు ఆయన. తనకు అంకితమిచ్చిన ఆ ప్రబంధాన్ని స్వీకరించేవేళ, పెద్దన పల్లకిని 'తనకేల యెత్తి పట్టిన'వాడు. తెలుగు కవీంద్రుడు ఆనాడు కవితా రాజసంతో దక్కించుకున్న రాజ లాంఛనమది! హృద్యమైన పద్యం వినిపిస్తే 'స్తుతమతి ఐన ఆంధ్రకవి ధూర్జటి పల్కులకెట్లు కల్గె/ ఈ అతులిత మాధురీ మహిమ?' అంటూ పరవశించిన కవితా పిపాసి రాయలు.

రాయలవారి 'భువనవిజయ' సభామంటపం సాహితీ గోష్ఠులకు వేదిక. అష్టదిగ్గజాలుగా విఖ్యాతులైన కవీశ్వరులకు నెలవు. సారస్వత చర్చలకు, కవితా పఠనాలకు ఆటపట్టు. తెలుగు సాహితీ సరస్వతి కొలువు తీరిన ఆస్థానమది. ఆంధ్రభోజుడు ఆయన! సమరాంగణంలోనే కాదు, సాహితీ రంగంలోనూ రాయలు సార్వభౌముడే. మనుచరిత్రము, వసుచరిత్రము, ఆముక్తమాల్యద, పాండురంగ మాహాత్మ్యము, శృంగారనైషధము- తెలుగు సాహిత్యంలో పంచ మహాకావ్యాలని ప్రతీతి. ఆముక్తమాల్యద కృతికర్త కృష్ణరాయలే. శృంగార నైషధాన్ని మినహాయిస్తే, మిగిలిన మూడు కావ్యాలూ రాయలవారి ఆస్థాన కవుల అమృత కరస్పర్శతో అక్షరాకృతి దాల్చినవే. తెలుగులోని అయిదు మహాకావ్యాల్లో నాలుగు, రాయల కాలంలోనే వెలువడటం- ఆయన హయాములో విద్యానగరం తెలుగు భాషాభారతిని సమున్నత పీఠంపై అధిష్ఠింపజేసిందనడానికి దర్పణం. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ప్రబంధ యుగానిది ఓ అధ్యాయం. దానికి అంటుకట్టింది రాయల కాలమే. అప్పటివరకు అనూచానంగా వస్తున్న అనువాద కావ్య రచనల పద్ధతికి కవులు స్వస్తి చెప్పి, ప్రబంధ రచనా సంప్రదాయానికి శ్రీకారం చుట్టేలా బాటలు పరచినవాడు రాయలు. అనంతర కాలంలో తెలుగునాట రెండు, మూడు శతాబ్దాలు కొనసాగిన సంప్రదాయమది. అపారమైన ప్రతిభా వ్యుత్పత్తులతో, అనితరసాధ్యమనిపించే రీతిలో ఆయన రచించిన ఆముక్తమాల్యద- రాజనీతి, వైరాగ్య, భక్తి బంధుర మహాకావ్యంగా పండితుల ప్రశంసలందుకున్న ప్రౌఢ ప్రబంధం. రాయల యుగం తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించి స్వర్ణ శకం. ఆయన ఆస్థానంలో అగ్రపూజలందుకున్నదీ, అందలాలెక్కిందీ తెలుగు భాషే. కవుల్ని ఎత్తుపీటపై నిలపడమే కాదు, స్వయానా తానూ తెలుగులో మహాకావ్యం రాసిన రాజకవి కృష్ణరాయలు. 'తెలుగదేలయన్న దేశంబు తెలుగు/ ఏను తెలుగు వల్లభుండ, తెలుగొకండ/... దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స' అంటూ రాయలు కట్టిన పద్యం- ప్రతి తెలుగు ముంగిటా నిత్య రంగవల్లికై వెలుగులీనాలి. ప్రతి తెలుగు గుండె తలుపునూ తట్టాలి. తెలుగువారి జాతీయగీతమై ఎదఎదలో రవళించాలి. తెలుగువారందరూ తెలుగు అక్షరానికి పట్టం కట్టినప్పుడే- రాయలవారి పట్టాభిషేక పంచశత ఉత్సవాలకు సార్థకత. తెలుగు రాయల స్మృతికి నికార్సయిన నివాళి అదే! (ఈనాడు, సంపాదకీయం, ౧౧:౦౭:౨౦౧౦)
____________________________

రాధామాధవం

ఎనిమిదిమంది దేవేరులకు నల్లనయ్య శ్రీవారు. పదహారువేలమంది గోపకాంతలకూ ప్రియవిభుడు. ఆ చల్లని దేవర నామం స్మరించగానే దాని సరసన చప్పున స్ఫురించే పేరు మాత్రం రాధమ్మదే తప్ప- ముజ్జగాలనూ తన బొజ్జలో ఇముడ్చుకున్న ఆ అయ్య బరువును భక్తితో ఒకేఒక్క తులసిదళాన్ని తక్కెడలో ఉంచి తూచిన రుక్మిణిదీ కాదు; ముద్దుమురిపాల్లో, ముచ్చట్లలో తేలించి రక్తితో ఆయనను తన కొంగున కట్టుకున్న సత్యభామామణిదీ కాదు! కృష్ణస్వామి ఇంటిపేరే రాధ అన్నట్లుగా- తనను, తన సైదోడును ఈలోకం నిత్యం రాధాకృష్ణులుగానే కీర్తించేంత ఖ్యాతీ రాధాదేవి సొంతమే. 'గోపజనములందు, గోపికలందును/ సకల జంతువులందు సంచరించు...' ఆ సర్వాంతర్యామి పేరుతో తన పేరు అలా పెనవేసుకుపోవడానికి ఆమె ఏ నోము నోచెనో, తపమేమి చేసెనో అనిపిస్తుంది. రాధామాధవీయం ఎప్పటికీ రమణీయమే, స్మరణీయమే. మధురానగరిలో యమునా తీరాన ఇసుకతిన్నెల మీద వెన్నెల రాత్రుల్లోన గోపికలతో నల్లని దేవుడు సాగించిన రసరమ్య రాసలీలలపై కతలెన్నో, కవితలెన్నో, కావ్యాలెన్నో, చిత్రాలెన్నో. 'నారీ నారీ నడుమ మురారి/ హరికీ హరికీ నడుమ వయారి' వలయాలు వలయాలుగా తిరుగుతూ సాగిన కేళీగోపాలం- మహనీయుల కృతుల్లో కృష్ణలీలాతరంగిణియైు ఓలలాడించింది. గీతగోవిందమై అలరించింది. వర్ణరంజిత చిత్రమై ఎదఎదలో రంగవల్లులద్దింది. స్వరలహరియైు గుండెగుండెపై పన్నీటి జల్లులు చిలకరించింది. గోవిందుడు అందరివాడే. కానీ, 'గోపాలునకెంతమంది గోపికలున్నా/ గుండెలోన నెలకొన్న రాధ ఒక్కతే'ననిపించేంతగా తన అనురాగాన్ని ఆయన రాధమ్మపైనే కురిపించాడట. ఇక రాధ- మాధవ నిలయమైన తన హృదయమే కృష్ణ ప్రేమాలయం అనిపించేంత ప్రణయరాగ సుధ!

నవరసాలలో శిఖరస్థానం శృంగారానిదే. అలాగే, భారతీయ సాహిత్యంలో- శృంగార రసాధిదేవతలైన నాయికా నాయకులుగా కవుల అగ్రతాంబూలం అందుకున్నదీ రాధాకృష్ణులే. వారి అనురాగ రాగాలే పదాలై పల్లవించి ప్రవహించిన ప్రణయభావనలు, ప్రభవించిన ప్రేమగీతాలు ఎన్నో! కృష్ణుడికి రాధ మేనత్త అనీ అంటారు. 'అల్లుడికి అత్తాశ' అనే సామెతను నిజం చేయడానికా అన్నట్లు- నోరూరించే వెన్నముద్దలు రాధత్త బుగ్గల్లా ఉన్నాయని మురిసిపోయేవాడట అల్లరి బాలకృష్ణుడు ఆ పిన్న వయసులోనే! చిన్ననాటినుంచే వారిరువురి నడుమ మరుగుగా మరుని ముచ్చట్లు చాలానే నడిచాయని ప్రతీతి. అది నిజమో, కల్పనో కానీ- రమ్యాక్షర రూపాన్ని సంతరించుకున్న ఆ మురిపాలన్నీ రసజ్ఞులకు మనోజ్ఞమైనవే. 'పచ్చకప్పురపు వాసనల తాంబూలపు మోవి రాధ మోవిపయి మోపి'న గోపాలుణ్ని శ్రీనాథ మహాకవి ప్రస్తుతిస్తే- కృష్ణుడి చెక్కిలి నొక్కి ముద్దిడిన మిటారి రాధను కవయిత్రి ముద్దుపళని తన ప్రబంధం 'రాధికా సాంత్వనం'లో చిత్రించింది. ఆ 'ముద్దు' ముచ్చట వెనక నడిచిన గ్రంథం ఎంతో ఉంది. ఇళాదేవికి, కృష్ణుడికి స్వయంగా దగ్గరుండి పెళ్లి జరిపించినది రాధాదేవే. ఆ తరవాత ఆమే- 'సొమ్ములియ్యవచ్చు, సమ్మందమియవచ్చు/ ఇయ్యరాని ప్రాణమియ్యవచ్చు/ తనదు విభుని వేరు తరుణి చేతికినిచ్చి/ తాళవశమె యెట్టిదానికైన...' అని కృష్ణుని ఎడబాటుకు ఎంతో పరితపించింది. ఇళ మోజులో పడి ఆయన తనను పట్టించుకోలేదని కోపించింది. చాలా రోజులు అత్తవారింట్లో గడిపి తిరిగివచ్చిన కృష్ణుడు- పరిపరివిధాల అనునయించి, ఆఖరికి పాదాల మీద పడిన తరవాతనే రాధిక కినుక వీడింది. కనికరించింది. అలక మానింది. ఆయనకు ముద్దును అనుగ్రహించింది. అదీ, ఆ రసవత్కావ్య ఇతివృత్తం!
భారతీయుల దృష్టిలో- అవధుల్లేని ఆరాధనకూ, అవ్యాజమైన అనురాగానికీ, అలౌకిక ప్రణయానికీ, మధుర భక్తికీ, మాధుర్యమైన రక్తికీ రాధాకృష్ణులు ప్రతీకలు. వారి అనుబంధంపై భిన్న వాదనలూ ఉన్నాయి. భాగవతం ప్రకారం- చిన్నతనాన కృష్ణుడితో ఆడుతూ, పాడుతూ గడిపిన గోపకాంతల్లో రాధ కూడా ఒక గోపిక, అంతే. ఆ తరవాతి కాలంలో జయదేవుడు రూపకల్పన చేసిన గీతగోవిందం- రాధాకృష్ణుల్ని భక్తహృదయపీఠంపై ప్రతిష్ఠించింది. కృష్ణభగవానుని ఆత్మశక్తి రాధేనన్నది వైష్ణవ మతానుయాయుల నమ్మిక. వారివురూ సహజీవనం సాగించారన్నది సత్యదూరమని కొందరి విశ్వాసం. రాధను స్వయంవరంలో కృష్ణుడు పెళ్లాడటం- చింతలపూడి ఎల్లన్న కావ్య కథావస్తువు! పురాణాల్లో ప్రక్షిప్తాలుండటం పాతకథే. స్వకపోల కల్పనా చాతుర్యం చాటుకోవడానికి కవులు పౌరాణిక పాత్రల చుట్టూ కల్పిత కథలు, గాథలు అల్లడమూ కొత్త కాదు. సహజీవనంపైనో, జీవన సాహచర్యంపైనో వాటినే ప్రామాణికంగా తీసుకోవడం తగదు. రాధాకృష్ణులు భార్యాభర్తలై మనుగడ సాగించారా, లేక పెళ్లి చేసుకోకుండా సహజీవన యాత్రను తమ జీవితపంథాగా ఎంచుకున్నారా అనే సంగతిని పక్కనపెడితే- వారూ సీతారాముల వలె, శివపార్వతుల వలె భారతీయులకు పూజనీయులే. పెళ్లికిముందు శృంగారకేళి తప్పు కాదని తీర్పునిస్తూ, ఆ సందర్భంగా 'రాధాకృష్ణులదీ సహజీవనమే కదా' అని సర్వోన్నత న్యాయస్థానం చేసిన వ్యాఖ్యలు ఇక్కడి ప్రజానీకంలో అత్యధికులకు రుచించకపోవడానికి కారణం అదే.
(ఈనాడు, సంపాదకీయం, ౦౪:౦౪:౨౦౧౦)
____________________________

తెలుగు కథాసుధ- నూరేళ్ల పండగ

అడుగుజాడ గురజాడది...

సామాన్యుల సాహిత్య ప్రక్రియ కథ. లోకంలో కబుర్లు, కథలు ఒక్కసారే పుట్టి ఉంటాయి. రాసిన కథలకన్నా రాయని కథలు ఎక్కువ. పాత కథల్లో తూర్పుదేశాల కథలు ప్రసిద్ధిపొందాయి. పాత కథ. గతంనుంచి వర్తమానంలోకి చూస్తుం ది. నీతి, ధర్మం, సాహసం, ఔదార్యం, శృంగారం వంటి విషయాలకు చెందిన కల్పనలు ఆ కథల్లో ఉంటాయి. కొత్త కథ. వర్తమానం నుంచి భవిష్యత్తువైపు చూస్తుంది. దానికి వాస్తవికత ప్రాణం. తెలుగులోనే కాదు భారతీయ భాషలన్నింటిలోను కొత్త కథ పుట్టి కొంచెం ఇటూ అటుగా నూరేళ్లయింది. కథ, చిన్న కథ, కథానిక అన్న పేర్లతో బాగా వ్యాప్తిచెందిన ఈ ప్రక్రియకు తెలుగులో తొలి కొండగుర్తుగా గురజాడ 'దిద్దుబాటు' కథను ఎంచుకున్నాం. దీనికన్నా ముందు తెలుగులో కథలున్నా, కథకు కావలసిన అన్ని మంచి లక్షణాలుగల మొదటి కథగా 'దిద్దుబాటు'ను గౌరవిస్తున్నాం. పరిశోధిస్తే 1880 నుంచి తెలుగు కథలు దొరకవచ్చునని కొందరు అంటున్నారు. భండారు అచ్చమాంబ, ఆచంట వేంకట సాంఖ్యాయనశర్మ వంటివారు గురజాడకు ముందే తెలుగు కథకు శ్రీకారం చుట్టారు. మాడపాటి హనుమంతరావు, సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, అక్కిరాజు ఉమాకాంతం, పూడిపెద్ది వెంకటరమణయ్య వంటివారు ఈ తొలిదశలోనే కథలు రాశారు. 1930 నాటికి దాదాపు 35 పత్రికలు తెలుగు కథను బాగా వ్యాప్తిలోకి తెచ్చాయి. అప్పటికే 500 కథలు వచ్చాయి. రెండు వందల మంది కథకులు ఉండేవారు. ఈ నూరేళ్లలో తెలుగు కథల సంఖ్య లక్ష దాటింది. వందల సంఖ్యలో కథకులున్నారు. ఇతర సాహిత్య ప్రక్రియలన్నింటికన్నా కథకే ఆదరణ ఎక్కువ.

కథ పరిధి విశాలమైనది. మనిషి మనసులో ఎన్ని పొరలు ఉన్నాయో, మెదడులో ఎన్ని అరలున్నాయో, లోకంలో ఎన్ని చిక్కులు-చీదరలు ఉన్నాయో, వెలుగులు-వేడుకలు ఉన్నాయో వాటన్నింటినీ వెలికితీసి వేనవేల కథలు రాశారు తెలుగు కథకులు. వీరందరికీ కథ జీవిక కాదు, ఉపజీవిక. కథ రాయడం తప్ప ఇంకొక పని లేకుండా జీవితమంతా గడిపేసిన చాసోలాంటివారిని వేళ్లమీద లెక్కపెట్టవచ్చు.
నూరేళ్ల తెలుగు కథను మూడు దశలుగా విభజించవచ్చు.
1880 నుంచి 1930 దాకా మొదటిదశ. ఈ దశలో కథకులు ప్రధానంగా సంస్కరణవాదులు.

1930 నుంచి 1970 దాకా రెండోదశ. ఈ దశలో అభ్యుదయవాదులు, తాత్వికులు, కళాప్రియులు, హాస్యకుశలురు కథకులుగా కనిపిస్తారు. ప్రయోగవాదం ఈ దశలోని మరో లక్షణం.

1970 నుంచి నేటిదాకా మూడోదశ. విప్లవవాదం, తత్సంబంధ అంశాలు ఈ దశకు ప్రధాన లక్షణాలు. ఈ మూడు దశల్లోను రెండో దశ తెలుగు కథకు మహర్దశ. మొదటి రెండు దశల్లోను తెలుగు కథ మధ్యతరగతి విద్యావంతులకు సంబంధించిన సాహిత్య ప్రక్రియ అయింది. మూడోదశలో వివిధ వర్గాలకు, వృత్తులకు, ఉద్యమాలకు చెందిన కింది తరగతుల విద్యావంతులు, మేధావులు కథారంగాన్ని కళకట్టించారు.

స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక సమస్యలతో ప్రారంభమైన తొలిదశలోని కథ- మధ్యతరగతి కుటుంబాల ఆర్థిక పరిస్థితుల చిత్రణదాకా పలు విషయాలమీద దృష్టి సారించింది. హాస్యకథలు, వినోద కథలతోపాటు దేశవిదేశాల ఇతర భాషల కథలకు అనువాదాలూ ఈ దశలో వచ్చాయి. కథలు సంపుటాలుగా రావడం, కలంపేర్లతో రావడం ఈ దశలోనే మొదలైంది. కథల్లోని వాతావరణమంతా మధ్యతరగతి సంస్కృతి, సంప్రదాయాలతో కూడినదిగా కనిపిస్తుంది. ఉత్తరాంధ్ర, తెలంగాణం ఈ దశలో కథాకేంద్రాలుగా ముందుకు వచ్చాయి. ఎందరో గొప్పవారు కథలు రచించినా వేలూరి శివరామశాస్త్రి, శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి, చింతా దీక్షితులు, చలం, మునిమాణిక్యం, మొక్కపాటి, విశ్వనాథ, అడవి బాపిరాజు, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి వంటివారు ఈ దశ ముగిసేటప్పటికి గొప్ప కథకులుగా రాటుతేలారు. వాడుక భాష కథల భాష అయింది. ఈ మొదటి దశలోనే తెలుగు కథలో రకరకాల శైలీభేదాలు పుట్టాయి. పాత్రచిత్రణలోను, శిల్పసాధనలోను కథకులు శ్రద్ధ చూపారు.

రెండోదశలో- అక్రమాలతో రాజీపడలేని అభ్యుదయ దృక్పథంగల యువకులు కథారచనలో ప్రవేశించారు. ఇతర రచయితల కన్నా కథకులు ఈ దశలో ప్రజాజీవితానికి సన్నిహితులయ్యారు. వాస్తవికతకు భంగం కలగకుండా జీవితసత్యాన్ని నిరూపిస్తూ కథాశిల్పాన్ని పోషించడం ఈ దశలోని కథకుల లక్ష్యం. ఒక పక్క శిల్పం, ఇంకొకపక్క ప్రయోగం అనే జోడుగుర్రాల స్వారీ చేసిన కథకులూ ఈ దశలో కనిపిస్తారు. హాస్యంతోపాటు వ్యంగ్యం, అధిక్షేపంతో కూడిన కథలు ఈ దశలో పుష్కలంగా కనిపిస్తాయి. పండితులు, పరిశోధకులు, కళాకారులవంటివారు ఈ దశలో కథారంగంనుంచి నిష్క్రమించారు. శ్రీశ్రీ, ఆరుద్ర, తిలక్‌, కృష్ణశాస్త్రి వంటి కవులు మాత్రం కథలూ రాశారు. పూర్తిగా మాండలిక శైలిలో కథలు రాయడం ఈ దశలో మొదలైంది. ఇలా రాసినవారిలో మా గోఖలే మొదటి గుర్తింపు పొందారు. తరవాత ఈ మార్గం ప్రాచుర్యం పొందింది. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, గోపీచంద్‌, పాలగుమ్మి పద్మరాజు, బలివాడ కాంతారావు, బుచ్చిబాబు, మధురాంతకం రాజారాం, కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు, శీలా వీర్రాజు, మంజుశ్రీ, హితశ్రీ, వాకాటి పాండురంగారావు, ముళ్లపూడి వెంకటరమణ వంటి హేమాహేమీలెందరో ఈ దశలో కథాక్షేత్రంలో బంగారు పంటలు పండించారు. ఉత్తరాంధ్ర కథకత్రయం చాసో, రా.వి.శాస్త్రి, కాళీపట్నం రామారావు ఈ దశలో కథారచనను ఆరంభించి మూడోదశకు దిక్సూచులుగా నిలబడ్డారు. కథ బహుళవ్యాప్తి పొంది నవల, కవిత్వం వంటి ఇతర ప్రక్రియల వ్యాప్తికి అడ్డు తగిలిందన్నది ఈ దశలో వచ్చిన విమర్శ.

1970 తరవాత కథారచనకు విప్లవోద్యమం ప్రధాన భూమికైంది. విరసం ఆవిర్భావం దీనికి దోహదం చేసింది. భూషణం రాసిన 'కొండగాలి' కథాసంపుటంతోపాటు 'ఇప్పుడు వీస్తున్న గాలి', 'కొలిమంటుకొంది'వంటి కథాసంపుటాలు ఈ భావజాలాన్ని వ్యాప్తి చేశాయి. శ్రీకాకుళ పోరాటంతో రాజుకున్న ఈ నిప్పు తెలంగాణాకు వ్యాపించి అల్లం రాజయ్య, కాలువ మల్లయ్య వంటి కథకులనెందర్నో ఈ దిశకు మళ్లించింది. మొదటిదశలో వెనుకబడినా రెండోదశలో కె.సభా, మధురాంతకం రాజారాం వంటి రచయితలతో పరిపుష్టిని పొందిన రాయలసీమ కథ మూడో దశలో అన్ని ప్రక్రియలకన్నా ముందంజ వేసింది. దళితవాదులు, స్త్రీవాదులు, మైనారిటీవాదులూ తమ కలంపోరుకు కథను ఆయుధంగా ఎంచుకున్నారు.

తొలినాడు తెలుగు కథకు జన్మనిచ్చిన భండారు అచ్చమాంబ మొదలు నేటి జాజుల గౌరి వరకు ఎందరెందరో ప్రతిభాశాలురైన మహిళలు తెలుగు కథకు ప్రతిష్ఠ చేశారు. తొలిదశలోనే పదిహేనుమంది రచయిత్రులు కథలు రాసినట్లు పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. ఆ తరవాత రెండు దశల్లో వీరి సంఖ్య తామరతంపరగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా 1960-80 మధ్యకాలం కథాప్రక్రియలో మహిళాయుగంగా రాణకెక్కింది. ఈ సమయంలో రంగనాయకమ్మ, కోడూరి కౌసల్యాదేవి, లత, సులోచనారాణి, రామలక్ష్మి, భానుమతీ రామకృష్ణ, మాలతీ చందూర్‌ వంటి వారెందరో మంచి కథలు రాశారు. మూడోదశలో ముదిగంటి సుజాతారెడ్డి, ఓల్గా, కుప్పిలి పద్మ వంటివారు వివిధ వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ పోరాటశీలత నిండిన కథలు రాస్తున్నారు. చాగంటి తులసి వంటివారు హిందీ, ఒరియా భాషల నుంచి అనువాదాలు చేశారు, చేస్తున్నారు. తెలుగు కథకు పాలగుమ్మి పద్మరాజు, పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మ, బొమ్మిరెడ్డిపల్లి సూర్యారావు వంటి కథకులు మంచి కీర్తిని ఆర్జించిపెట్టారు.

కథతోనే కథావిమర్శ కూడా తెలుగులో పుట్టింది. కథలమీద పరిశోధన చేసినవారు, వ్యాసాలు రాసినవారు ఎందరో ఉన్నారు. ఎంత సాధించినా తెలుగు కథకు షష్టిపూర్తి అయిన తరవాత అందులో సహజత్వం కొరవడిందని, పాత్రలు ఆకాశంనుంచి ఊడిపడినట్లుంటున్నాయని, శిల్పప్రాధాన్యం తగ్గిందని, సొంత గొంతుతో కథలు పలికేవాళ్లు తెలుగులో తక్కువని, నీరసంగా, నిర్వికాసంగా, నిష్ప్రతిభగా ఉందని ప్రముఖ విమర్శకులు చెబుతూ వచ్చారు. నేటి కథకులు ఈ విమర్శలకు దీటుగా సమాధానమిచ్చే గొప్ప కథలు రాసి ప్రపంచ కథాసాహిత్యంలో తెలుగు కథకు విశిష్టస్థానం కల్పించాలి.
- డాక్టర్‌ యు.ఎ. నరసింహమూర్తి
(రచయిత విజయనగరం మహారాజ కళాశాల
(విశ్రాంత) తెలుగు శాఖాధ్యక్షులు)
(ఈనాడు, ౦౭:౦౨:౨౦౦౯)
------------------------------------------------

వందేళ్ల అడుగుజాడ!

గురజాడ అప్పారావుగారి 'దేశమును ప్రేమించుమన్నా' దేశభక్తి గేయానికి వందేళ్ల పండగ! వొట్టిమాటలు కట్టిపెట్టి గట్టిగా ఆ గేయాన్ని ఆలపించాల్సిన సమయం వచ్చింది.

వందేళ్ల క్రితం మన తాతో ముత్తాతో ఓ విత్తునాటుంటే, ఇప్పటికది వూడలమర్రంత విస్తరించి ఉంటుంది. అది వేపచెట్టయితే... ఎంతమందిని నిద్రపుచ్చిందో. అది పూలచెట్టయితే... ఎన్ని దండలు కట్టిందో. అది పండ్లచెట్టయితే... ఎన్ని నోళ్లలో అమృతం పోసిందో. అది అక్షరాల చెట్టయితే మాత్రం, ఆ విత్తునాటిన తాతగారు కచ్చితంగా గురజాడవారై ఉంటారు. 'ముత్యాల సరాల్లోంచి' సర్రున జారొచ్చిన ఆ ముత్తెమంత విత్తు...వెులకై, వెుక్కై, చెట్త్టె, మహావృక్షమైంది. ఎన్నో మెదళ్లలో ఆలోచనలు నింపింది. ప్రపంచ మానవుల జాతీయ గీతంగా శ్రీశ్రీ మన్ననలందుకున్న గురజాడవారి 'దేశభక్తి' గేయానికి ఇది శతాబ్ది సంవత్సరం. ఆయన 1910లో రాశారీ గేయాన్ని. ఈ ప్రకారం చూస్తే, 2009 ప్రారంభం నుంచే వందేళ్ల పండగ వెుదలుకావాలి. ప్రభుత్వమూ స్వచ్ఛంద సంస్థలతోపాటు ప్రజలందరూ పూనుకొని 'దేశభక్తిగేయం' శతవార్షికోత్సవానికి ఏర్పాట్లు చేయాలి.

గేయమును ప్రేమించుమన్నా...
వందేమాతరం వందనాలు అందుకుంటున్నప్పుడు, జనగణమన గణగణమని మారువోగుతున్నప్పుడు... గురజాడవారి దేశభక్తిగేయం మాత్రం పాతపుస్తకాల మధ్య పాట్లుపడటమెందుకని ప్రశ్నిస్తున్నారు కృష్ణాజిల్లా స్వాతంత్య్ర సమరయోధుల సంఘం ప్రతినిధులు. ''భారతదేశంలో చాలా జాతీయగీతాలొచ్చాయి. వాటిలో దేనికీ అప్పారావుగారి గీతంలోని భావగాంభీర్యం లేదు. బంకించంద్రుని 'వందేమాతరం' కానీ రవీంద్రుని 'జనగణమన' కానీ, ఇక్బాల్‌ 'హిందుస్థాన్‌ హమారా' కానీ 'దేశమును ప్రేమించుమన్నా...' గీతానికి ఏమాత్రం సరితూగవు'' అంటారు మద్దుకూరి చంద్రశేఖరరావు తన 'చంద్రం వ్యాసావళి'లో. వందేమాతర గీతం మీద చాలా విమర్శలొచ్చాయి. అందులో 'విగ్రహారాధన' కనబడుతోందని మహ్మద్‌ ఆలీ జిన్నా లాంటివారు నిరసించారు. జనగణమన మీదా ఏవో అభ్యంతరాలొచ్చాయి. కానీ 'దేశభక్తి' గేయం మాత్రం విమర్శలకు అందనంత గొప్ప స్థాయిలో ఉందని గురజాడ అభిమానుల అభిప్రాయం. 'పెద్ద కొండలు, నదులు, వృక్షాలు...ఇవా ప్రజలకు ధైర్యసాహసాలూ ఉత్తేజం కలిగించేవి? అన్ని కాలాల్లోనూ ఇవన్నీ స్థిరంగా ఉండేవే. ఒక్కో యుగంలో ఒక్కో జాతి ప్రజలు ఆయా ప్రదేశాల్లో ఉంటారు. వారిలో మహానుభావులు, వారి గుణగణాలు, జాతి జీవితం... ఇవే వర్ణనీయమైనవి, ప్రజల్లో చైతన్యం కలిగించేవి' అని సాక్షాత్తు గురజాడవారే బంకించంద్రుని గీతాన్ని ఆక్షేపించారని ఓ ప్రచారం. ఒక్క గురజాడవారి రచన తప్ప, ఏ దేశభక్తి గేయమూ 'ఆచరణకు' ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదు. మహాకవి స్వాతంత్య్ర పోరాటంలోనే కాదు, స్వతంత్రం వచ్చాకా ఎలా మెలగాలన్నది చెప్పారు. 'జల్దుకొని కళలెల్ల నేర్చుకు దేశి సరుకులు నించవోయి' అనడంలో స్వావలంబన ఆవశ్యకత ధ్వనిస్తోంది. 'సామాజిక, ఆర్థిక పరిస్థితులను మెరుగుపరచిన నాడే సామాజిక అభ్యుదయమనీ, లేకపోతే ఎంత ప్రకృతి సంపద ఉన్నప్పటికీ దానివల్ల ప్రయోజనం నెరవేరదని మహాకవి హెచ్చరించారు. ఇది ఆయన గేయంలోని అంతర్జాతీయ స్వభావం' అంటారు స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు పరకాల పట్టాభిరామారావు.


మతం గురించి గురజాడ చెప్పిన మాటలూ వర్తమాన సమాజానికి వర్తించేవే.
'అన్నదమ్ముల వలెను జాతులు మతములన్నీ మెలగవలెనోయి'

... ఎంత గొప్ప మాట. అన్నట్టు...

'మందగించక ముందు అడుగేయి వెనకపడితే వెనకేనోయి' అన్న హెచ్చరికనూ మరచిపోకూడదు.

శ్రీశ్రీ అయితే, 'దేశభక్తి గీతం సమస్త ప్రపంచ మానవుల జాతీయ గీతం. రామాయణ, భారతాది ఇతిహాసాలకున్న విలువ ఈ ఒక్క గీతానికే ఉందంటే కొందరు ఆశ్చర్యం పొందుతారేవో! కాలం గడుస్తున్నకొద్దీ బలం సంతరించుకునే కొద్దిపాటి మహాకావ్యాలలో ఒకటిగా దీన్ని గుర్తించక తప్పదు. ఒక తెలుగు కవి ప్రపంచానికి ఇచ్చిన కానుక ఇది. మానవుని ఆధ్యాత్మిక యాత్రలో భగవద్గీతకు గల ప్రత్యేక స్థానం ఉంది, గురజాడ దేశభక్తి గీతానికి' అంటూ మనసారా కీర్తించారు.

అడుగుజాడ గురజాడదని చెప్పుకోవడం కాదు.

నిజంగానే ఒక్కటై అడుగులేయాల్సిన సమయం వచ్చింది. రండి... కలిసి పాడుకుందాం!

దేశభక్తి గేయం
దేశమును ప్రేమించుమన్నా
మంచి అన్నది పెంచుమన్నా
వొట్టిమాటలు కట్టిపెట్టోయి
గట్టిమేల్‌ తలపెట్టవోయి!

పాడి పంటలు పొంగిపొర్లే
దారిలో నువు పాటుపడవోయి
తిండి కలిగితె కండకలదోయి
కండగలవాడేను మనిషోయి!

యీసురోమని మనుషులుంటే
దేశ మేగతి బాగుపడునోయి?
జల్దుకొని కళలెల్ల నేర్చుకు
దేశి సరుకులు నించవోయి!

పూనుస్పర్ధలు విద్యలందే
వైరములు వాణిజ్యమందే
వ్యర్ధ కలహం పెంచబోకోయి
కత్తివైరం కాల్చవోయి!

దేశాభిమానం నాకు కద్దని
వట్టి గొప్పలు చెప్పుకోకోయి
పూని యేదైనాను వొక మేల్‌
కూర్చి జనులకు చూపవోయి!

స్వంతలాభం కొంతమానుకు
పొరుగువాడికి తోడుపడవోయి
దేశమంటే మట్టికాదోయి
దేశమంటే మనుషులోయి!

చెట్టపట్టాల్‌ పట్టుకొని
దేశస్థులంతా నడువవలెనోయి,
అన్నదమ్ముల వలెను జాతులు
మతములన్నీ మెలగవలెనోయి!

మతం వేరైతేను యేవోయి?
మనసు లొకటై మనుషులుంటే
జాత మన్నది లేచి పెరిగి
లోకమున రాణించునోయి

దేశమనియెుడి దొడ్డ వృక్షం
ప్రేమలను పూలెత్తవలెనోయి
నరుల చమటను తడిసి మూలం
ధనం పంటలు పండవలెనోయి!

ఆకులందున అణగి మణగీ
కవిత కోయిల పలకవలెనోయి
పలుకులను విని దేశమం దభి
మానములు వెులకెత్తవలె నోయి!
-గురజాడ అప్పారావు (1910)
(ఈనాడు,౦౮:౦౨:౨౦౦౯)
_______________________

తెలుగుధనం

గొప్ప చిత్రకళా ప్రదర్శనం నడుస్తోంది. సజీవంగా నిలబడి ఉందా అనిపించేంత అందమైన పడుచుపిల్ల బొమ్మను చాలా నిశితంగా పరిశీలిస్తున్నాడొకాయన. ఆ పిల్ల ఒంటిమీద బట్టలు లేవు. పచ్చని ఆకులు మాత్రం కప్పుకొంది. చూసి చూసి ఆయన భార్య, 'ఏం స్వామీ! శిశిరం వస్తేగాని అక్కడినుంచి కదిలిరారా ఏమిటి?' అని ప్రశ్నించింది. చిన్నతనంలో మనం 'శిశిరంలో చెట్లు ఆకులు రాల్చును...' అని పెద్ద బాలశిక్షలో చదువుకున్నది గుర్తొస్తే- ఆమె ప్రశ్నలో చమత్కారం అర్థమై, ఎక్కడో గుండె లోతుల్లోంచి ఆనందం ఉబికి వస్తుంది. రాముడి బొడ్డు కోస్తుంటే బ్రహ్మదేవుడు ఉలిక్కిపడ్డాడని రాశారు- విశ్వనాథ! రాముడు మహావిష్ణువు అవతారం. విష్ణువు నాభికమలం నుంచి బ్రహ్మ ఉద్భవించాడు కాబట్టి- పునాదులు కదులుతుంటే బ్రహ్మ కంగారుపడ్డాడని అందులో ధ్వని. ఇది తెలిసేసరికి మనసులో కలిగే ఒకానొక అపురూపమైన స్పందన పేరే ఆనందం. రసజ్ఞత దానికి మూలం. సాహిత్య అధ్యయనం వల్ల కలిగే పరమ ప్రయోజనమది. సాహిత్యం మనిషిని సహృదయుణ్ని చేస్తుంది. జీవితానికి రంగులద్దుతుంది. వూహలకు రెక్కలు తొడుగుతుంది. భావుకతను పెంచుతుంది. చదువులూ డిగ్రీలూ చేయలేని పని మనిషిని రసజ్ఞుణ్ని చేయడం. అది సాహిత్యంవల్ల సాధ్యపడుతుంది. 'చదువది ఎంత గల్గిన రసజ్ఞత ఇంచుక చాలకున్న ఆ చదువు నిరర్థకం...' అనేశాడు భాస్కర శతకకారుడు. రసజ్ఞత అలవడకపోతే మనిషి తన జీవితంలో ఎన్నోరుచులు కోల్పోతాడు. అందుకే- '...లే జవరాలు చెక్కుమీటిన వస వల్చు బాలకుడు డెందమునం కలగంగ నేర్చునే...?' అని నిలదీశాడు శ్రీనాథుడు. సాహిత్యంలో మజా ఎంత గొప్పదో- అది అనుభవించినవాడికే తెలుస్తుంది. సాగరమథనంలో అమృతం పుట్టినట్లు సాహిత్య మథనంలో మాధుర్యం పుట్టి- మనిషికి జీవించిన క్షణాలను మిగిలిస్తుంది.

ప్రాచీనం కావచ్చు, ఆధునికం కావచ్చు- రచన గొప్పదనం సహృదయ పాఠకుడికి అది కలిగించే అనుభవ విశేషాన్ని బట్టి ఉంటుంది. ఆ అనుభవం పాఠకుడిలో ఎన్నో ప్రవృత్తులకు కారణమవుతుంది. రామాయణాది ప్రాచీన కావ్యాల అధ్యయనం- మనిషిని మంచి యోగ్యుడిగా చేస్తుంది. ఆధునిక రచన కన్యాశుల్కం చదవడం పూర్తయ్యేసరికి మనలోపలి గిరీశాన్ని మనం గుర్తించగలుగుతాం. అదీ సాహిత్య ప్రయోజనం! పాలకడలిని చిలికినప్పుడు పుట్టుకొచ్చిన కాలకూట విషాన్ని- జనహితం కోరి మింగేయవయ్యా అని భర్తకు అనుమతి ఇచ్చింది సర్వమంగళ. '...మంగళ సూత్రమ్ము నెంత మది నమ్మినదో...' అన్నాడు పోతన్న. ఆ భావం ఇంకితే బండరాయి వంటి గుండెకాయ సైతం కరిగి నీరవుతుంది. నీ కవితాకన్య చాలా సొగసుగా ఉంది- అన్నవారే '... మీదే కులము? అన్న ప్రశ్న వెలయించి, చివుక్కున లేచి పోవుచో బాకున క్రుమ్మినట్లగును...' అని కవి మనసు విలవిల్లాడిందని తెలిస్తే- మనకీ గుండె కలుక్కుమంటుంది. 'హృదయ సంబంధి' సాహిత్యం మనిషిలో కలిగించే సంస్కారాలకు ఇవి ఉదాహరణలు. మనిషితనానికి చిహ్నాలు. వేసవికాలంలో ఒకోసారి పెద్దగా సుడిగాలి రేగి, పొడవైన గుండ్రని దుమ్ము చక్రాలు ఏర్పడతాయి కదా! ఆ ఆకారాన్ని బట్టి కాబోలు, వాటిని 'ఎగిరే బావులు' అన్నాడు శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు. నూతులు ఎగరడమేమిటయ్యా అంటే తమలోని నీళ్ళను నీ వేడి పూర్తిగా పీల్చేసింది మొర్రో- అని సూర్యుడికి విన్నవించుకోవడానికి అవి ఆకాశంలోకి లేచాయి అన్నాడు. బుద్ధితో ఆలోచించి గ్రహిస్తే- ఆహాఁ అనిపించే ఊహ అది. బాలరాముడు ఓంకారంలా ఉన్నాడు చూడండి అన్నారు విశ్వనాథ. బాసింపట్టు వేసుకుని కూర్చున్న బాలుణ్ని వూహించుకుని, ఆ భంగిమను తెలుగు 'ఓం' అక్షరంతో పోల్చిచూస్తే ఆ దర్శనం మనకీ లభిస్తుంది. ఇది 'బుద్ధిసంబంధి' సాహిత్యం తీరు.

'నన్నయ తిక్కనలు ప్రయోగించినంత గొప్పగా శబ్దాన్ని ఏ తెలుగు కవీ ప్రయోగించలేదు... మహారాజుకు నన్నయ గురువు... పెద్దన సార్వభౌముని ప్రాణస్నేహితుడు... శ్రీనాథుడు కవుల కవి... వేమన రెక్క ముడవని భరత పక్షి, కాలాలు దాటి ఇంకా ఎగిరివస్తూనే ఉంది...-' ఆయా కవుల జీవధాతువును పట్టిచ్చే ఈ విశ్లేషణ కృష్ణశాస్త్రిది. ఇది బుద్ధిగతమైన వివేచన. బుద్ధిసూక్ష్మతకు సూచన. తిరువళ్ళిక్కేన్‌ దేవాలయం ఏనుగుకు రోజూలాగే ప్రసాదాన్ని అందించాడు తమిళ మహాకవి సుబ్రహ్మణ్య భారతి. ఆ రోజెందుకోగాని ఏనుగు తన తొండంతో భారతిని ఎత్తికొట్టింది. ఆయన మరణించిన రోజున మరో ప్రముఖ కవి వాలి విలపిస్తూ- 'తమిళ చెరుకుగడను తిరువళ్ళిక్కేన్‌ ఏనుగు మింగేసింది' అన్నాడు. కృష్ణశాస్త్రి మరణించారని తెలిసి శ్రీశ్రీ- 'అద్దం బద్దలైంది... రోదసి రోదించింది... షెల్లీ మళ్ళీ మరణించాడు... వసంతం వాడిపోయింది' అన్నాడు. ఇది గుండెల్లోంచి పొంగే స్పందన. రసజ్ఞతకు సూచన. 'ఎయ్యది హృద్యము? అపూర్వం బెయ్యది?' అని అడిగి వూరుకోలేదు మనవాళ్ళు. అంటే- హృదయ సంబంధి, బుద్ధి సంబంధితో సరిపెట్టుకోలేదు. '...ఎద్దాని వినిన ఎరుక సమగ్రమగు?' అనీ ప్రశ్నించారు. ఎరుక కలగడం సాహిత్యం తాలూకు పరమ ప్రయోజనం! భారతీయ సాహిత్య అధ్యయనం గొప్ప ఉదాత్త లక్ష్యాలతో కూడుకున్నది. నన్నయ్య వెలుగుతో, తిక్కన్న తెలుగుతో, పోతన్న ఎలుగుతో... కనీస పరిచయం లేకుండా- 'నేను తెలుగువాణ్ని' అని ఎవరైనా ఎలా చెప్పుకోగలరు? అశోకవనంలో సీతాదేవిలా ఉంది ప్రస్తుతం తెలుగు భాష! ప్రాచీన భాష హోదాతో రాజయోగం అమరింది. చెర విముక్తికి దారి దొరికింది. పఠన యోగాన్ని కూడా మనం పట్టిస్తే- అగ్నిపునీత అయి లక్ష్యాన్ని చేరుకుంటుంది. తెలుగు భాష ఘనతను వివిధ కోణాల్లోంచి గ్రహించి అటు కవులూ, ఇటు భావుకులూ దాని వైభవాన్ని పునరుజ్జీవింపజేసే దిశగా కృషిచేస్తే అదే పదివేలు!
(Eenadu, 16:11:2008)
_________________________________________

విప్లవ శ్రీశ్రీ ప్రేమ కవిత్వం

''క్రిష్ణశాస్త్రి తన బాధను అందరిలో పలికిస్తే శ్రీశ్రీ అందరి బాధనూ తనలో పలికిస్తాడు.
క్రిష్ణశాస్త్రి బాధ ప్రపంచానికి బాధ. ప్రపంచపు బాధ అంతా శ్రీశ్రీ బాధ'' - ఇది చలం మహాప్రస్థానానికి ఇచ్చిన యోగ్యతా పత్రం సారాంశం.
చలం శ్రీశ్రీని పొగడడం బాగుందిగానీ కృష్ణశాస్త్రిని వేలెత్తి చూపడమెందుకు? ప్రేమ కవిత్వం రాసినందుకేగా కృష్ణశాస్త్రి మాట పడింది. శ్రీశ్రీ మాత్రం ప్రేమ కవిత్వం రాయలేదా? ఎందుకు రాయగూడదు. విప్లవకారులు ప్రేమించకూడదు. ప్రేమికులు విప్లవ కవిత్వం రాయకూడదా? విప్లవమూ ప్రేమ రెండూ విరుద్ధమైన విషయాలేం కాదే: శ్రీశ్రీ ప్రేమగీతాలు చూస్తే ఇలాగే అనిపిస్తుంది.
''నీ తలపున రేకులు పూస్తే
నా వలపున బాకులు దూస్తే
మరణానికి ప్రాణం పోస్తాం
స్వర్గానికి నిచ్చెనవేస్తాం'' అంటారు. ఆమె హసనానికి రాణి అట: ఆయనకేమో వ్యసనానికి బానిస అట!
''నీ మోవికి కావినినేనై
నా భావికి దేవివి నీవై
నీ కంకణ నిక్వాణంలో
నా జీవన నిర్మాణంలో-
ఆనందం ఆర్ణవమైతే
అనురాగం అంబరమైతే -
ప్రపంచమును పరిహసిస్తాం
భవిష్యమును పరిపాలిస్తాం''
అంటారు శ్రీశ్రీ. ఈ గేయం రాసినందువల్ల శ్రీశ్రీ విప్లవతత్వం ఏమైనా దెబ్బతిన్నదా? శ్రీశ్రీయే, స్వయంగా 'వెన్నెల పేరెత్తితే చాలు వెర్రెత్తిపోతుంది మనస్సు' అని కూడా అన్నారు.
విప్లవమూ, ప్రేమా ఢీకొంటే వచ్చే కవిత్వం కాస్త వెరైటీగా ఉంటుంది. దానికీ శ్రీశ్రీ రాసిన 'మంచి ముత్యాల సరాలు' అనే గీతమే ఉదాహరణం.
ఇందులో ఆయన
ఎర్రశాలువ కప్పుకొని మా ఇంటికొచ్చిందొక రివాల్వర్‌
బాధలో బెంజైన్‌ సీసా
ప్రేమలో డైమాన్‌ రాణీ అని రాశారు.
ఆ ప్రేయసి కూడా సామాన్యమైన వనితకాదు.. చిచ్చర పిడుగు.
'నన్ను తిట్టిన తిట్లతోనే
మల్లెపూవుల మాలకట్టెను
నాకు వ్రాసిన ప్రేమ లేఖలు
పోస్టు చేయుట మానివేసెను' అని రాశాను.
పోస్టు చేయుట మానివేసెను' అని రాశారు. పోస్టు చేయడం మానబట్టి సరిపోయింది. కొంపతీసి పోస్టుచేసి ఉంటే శ్రీశ్రీ ఇలా కవిత్వం రాయగలిగేవాడా?
శ్రీశ్రీ విప్లవ గీతాల్లో ఎంత స్పెషలిస్టో ప్రేమగీతాల్లో అంత కంటె ఎక్కువ స్పెషలిస్టు. జేమ్స్‌ జాయిస్‌కు ఇమిటేషన్‌గా రాసిన ఈ ప్రేమ గీతం చూద్దాం.
''ప్రేమ ప్రేమను ప్రేమించడాన్ని ప్రేమిస్తుంది
ప్రేమ ప్రేమను ప్రేమగా ప్రేమిస్తుంది
ప్రేమను ప్రేమించిన ప్రేమ ప్రేమచే
ప్రేమించబడిన ప్రేమను ప్రేమిస్తుంది''
అంటూ ప్రేమ మయమైన గీతం రాశారు.
ప్రేమికులకు శ్రీశ్రీ బోలెడు ఉదాహరణలు కూడా ఇస్తారు.
''నర్సు కొత్త డాక్టర్‌ను ప్రేమిస్తుంది
14 నం. కనిష్టీబు మేరీకెల్లీని
ప్రేమిస్తాడు
హంటర్‌వాలా హంటర్‌వాలీని ప్రేమిస్తాడు
మనవాళ్లయ్య వాళ్ల వాళ్లమ్మను
ప్రేమిస్తాడు
సరోజాబాయి సైకిలు మీద వచ్చిన
కుర్రాణ్ని ప్రేమిస్తుంది''
అంటూ పెద్ద చిట్టా విప్పుతాడు. చివరకు 'భగవంతుడు అందరినీ ప్రేమిస్తాడు' అని ముక్తాయింపు ఇస్తాడు.
ఇవన్నీ చూస్తుంటే ప్రేమ ఎవరికీ అస్పృశ్యం కాదని అనిపించడంలో వింతేముంది?
- శంకరనారాయణ
(Eenadu, Saahityam
http://www.eenadu.net/sahithyam/display.asp?url=maha295.htm )
______________________________________

తెలుగు సంగతులు

- సేకరణ : ద్వా.నా.శాస్త్రి

తెలుగువారికి సొంతరాష్ట్రం ఏర్పడిన సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని భాషకు సంబంధించిన కొన్ని చిరు సంగతులు .....
-----------------------------------------------
''పొగత్రాగనివాడు దున్నపోతై పుట్టున్‌'' అని కన్యాశుల్కం నాటకంలో గురజాడ గిరీశంతో అనిపిస్తాడు. పైగా అమృతం తీసుకెళ్ళేటప్పుడు ఒక చుక్క భూమ్మీదపడి అదే పొగాకు చెట్టయిందని కోతలు కోస్తాడు. అలవాటున్నవాడు ఇలాగే సమర్థించుకొంటాడు గదా!
------------------------------------------------
దీపాల పిచ్చయ్యశాస్త్రి, గుఱ్ఱం జాషువా కలిసి జంట కవిత్వం రాద్దామనుకొని ఏం పేరు పెట్టుకుంటే బాగుంటుందో ఆలోచించారు. దీపాల జాషువా, గుఱ్ఱం దీపాల, గుఱ్ఱం పిచ్చయ్య, పిచ్చయ జాషువా, గుఱ్ఱం శాస్త్రి... ఇలా అనేక రకాలుగా చూస్తే సరైన పేరు కుదరలేదు. అందుకని ''మనకి పేరే కుదరలేదు. ఇంక జంట కవిత్వం ఎందుకులే'' అని మానేశారట.
------------------------------------------
బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ప్రజలలో చైతన్యం వస్తుందేమోనన్న భయంతో కొన్ని పుస్తకాలను నిషేధించింది. తిరుపతి వేంకటకవులు రాసిన ''శ్రవణానందం'' కావ్యాన్ని బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం 1913లో నిషేధించింది. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రాసిన ''మాలపల్లి'' నవలను రెండుసార్లు నిషేధించింది. స్వాతంత్య్రం వచ్చాక కూడా మన రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ''ఝంఝ'' విప్లవ కవితా సంకలనాన్ని, వాసిరెడ్డి సీతాదేవి ''మరీచిక'' నవలను నిషేధించింది.
-------------------------------------------
దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిని భావకవిగా చూసి తిరోగమనవాది అంటారు. ఇది నిజంకాదు. బ్రహ్మసమాజ కార్యక్రమాల్లో పాల్లొన్నారు. సంఘ సంస్కరణ భావాలను పాదుకొల్పారు. హరిజనులతో కూడి హరిజనాభ్యుదయ గీతాలు పాడుతూ తిరిగారు. 1930లోనే పిఠాపురంలో ''వేశ్యా వివాహ సంస్థ'' స్థాపించి వేశ్యలకి వివాహం చేయించారు. తాత, తండ్రి సంపాదించిన ఆస్తిని ఈ విధంగా వెచ్చించారు. మరి దేవులపల్లి సంఘ సంస్కర్త కాదా?
---------------------------------------------
తెలుగు కవుల్లో గణపవరపు వేంకటకవి ''ప్రబంధరాజ వేంకటేశ్వర విజయ విలాసము'' అనే కావ్యం రాశాడు. ప్రతి పద్యంలోనూ ఏదో ఒక విచిత్రం, ఏదో ఒక అపూర్వరచన కనిపిస్తుంది. 808వ పద్యం- ''సారాగ్య్రసారస సమనేత్ర...''లో 64 రకాల పద్యాలను నిక్షిప్తంచేశాడు. ప్రపంచ సాహిత్యంలోనే ఇటువంటి విశేషం లేదంటారు.
---------------------------------------------
స్త్రీల ముఖాన్ని పద్మంతో చంద్రుడితో పోల్చాలి.
కళ్ళని- తామర రేకులతో, చేపలతో పోల్చాలి.
ముక్కును- సంపెంగతో పోల్చాలి.
పెదాలను- దొండపండుతో, చిగురాకుతో పోల్చాలి.
కంఠాన్ని- శంఖంతో పోల్చాలి.
లలాటాన్ని- అర్ధచంద్రా కారంగా వుందనాలి.
జుట్టును-తుమ్మెదలతో పోల్చాలి.
ఇటువంటి వర్ణనలను 'కవి సమయాలు' అంటారు.
---------------------------------------------
గురజాడ కన్యాశుల్కం నాటకం రాయడానికి అంతకుముందు అప్పటి విశాఖ జిల్లాలో జరిపిన సర్వే కారణం. దాని ప్రకారం
కన్యాశుల్క వివాహాలు జరిగినవి- 1034
అయిదేళ్ళ వయసులో జరిగినవి- 99
నాలుగేళ్ళ వయసులో జరిగినవి- 44
మూడేళ్ళ వయసులో జరిగినవి- 36
రెండేళ్ళ వయసులో జరిగినవి- 6
ఏడాది వయసులో జరిగినవి- 3
కన్యాశుల్కంగా చెల్లించిన ధర -350 రూ. నుంచి 400 రూ.లు. ఇదీ 1897 నాటి స్థితి.
----------------------------------------------
కందుకూరి వీరేశలింగం- సహాయోపాధ్యాయుడు, ప్రధానోపాధ్యాయుడు
గురజాడ- కలెక్టరాఫీసులో హెడ్‌ గుమస్తా, అసిస్టెంట్‌ లెక్చరర్‌,
దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి- కాలేజీ ట్యూటరు. ఆకాశవాణిలో ప్రయోక్త.
గుర్రం జాషువా- ఉపాధ్యాయుడు, ఆకాశవాణిలో ప్రొడ్యూసర్‌.
శ్రీశ్రీ- కాలేజిలో డిమాన్‌స్ట్రేటర్‌, హార్బర్‌లో గుమస్తా,
కుందుర్తి- ఆంగ్లోపాధ్యాయుడు, టుబాకో మార్కెట్‌లో ఉద్యోగి, సమాచార శాఖలో అనువాదకుడు.
--------------------------------------------
కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి 1860లో రాసిన 'మంజరీమధుకరీయము' తెలుగులో మొట్టమొదటి నాటకం. 1875లో వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి రాసిన 'నందక రాజ్యము' మొదటి సాంఘిక నాటకం. ఇంగ్లీషులోని జూలియట్‌ సీజర్‌ను వాసుదేవశాస్త్రి గారే అనువదించారు. ఇది తొలి ఆంగ్లానువాద నాటకం. కొక్కొండ వెంకట రత్నంపంతులు రచించిన 'నరకాసుర విజయ వ్యాయోగము' తొలి సంస్కృతానువాద నాటకం!
------------------------------------------------
తెలుగుభాషలో గల పదాలలో అసలైన పదాలు 20శాతమే! సగానికి పైగా సంస్కృతం, ప్రాకృతం నుంచి వచ్చినవే. పారశీభాషా పదాలు, పోర్చుగీసుభాషా పదాలూ ఎక్కువే. ఇప్పుడు ఆంగ్ల పదాలు ఎక్కువ. విద్యార్థి, పత్రిక, రాజు, పూజ వంటివి సంస్కృత పదాలే! అగ్గి, సింగారం వంటివి ప్రాకృతం నుంచి వచ్చాయి. రోజు, కాగితం, బాకీలు పారశీవి. బత్తాయి, తువాలు, బాల్చీ, అనాస అనేవి పోర్చుగీసు పదాలు.
------------------------------------------------
తెలుగు భాషలో గల సంస్కృత సమములు కాకుండా మిగిలిన ప్రాకృత సమాలు, తద్భవాలు, దేశ్యపదాలు గలవి అచ్చతెలుగు పదాలు!
అచ్చ తెలుగు పదాలు ఇలా వుంటాయి- కబ్బము (కావ్యం), నెలవేలుపు (చంద్రుడు), పొత్తపు గుడి (గ్రంథాలయం), నెయ్యము (స్నేహం), ఆన (ఆజ్ఞ), నల్ల దేవర (కృష్ణుడు), వేడిక (పార్థన).
----------------------------------------------
కలకత్తాలో పుట్టిన సి.పి. బ్రౌన్‌ కడప జిల్లాలో ఉద్యోగం చేస్తూ మన తెలుగు భాషకి అపూర్వమైన సేవ చేశాడు. మన వేమన పద్యాలను సేకరింపచేసి మొట్టమొదటిగా 1829లో అచ్చువేశాడు. కొన్ని పద్యాలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. తెలుగు నేర్చుకొన్నాడు. తెలుగు వ్యాకరణం రాశాడు. తెలుగు వారికి నిఘంటు రచనా రీతిని నేర్పాడు. తెలుగు వాచకాలు రాసాడు. లండన్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు బోధించాడు. అందుకే బ్రౌన్‌ తెలుగు సూర్యుడు!
--------------------------------------------
జయంతి రామయ్య పంతులు అనే గొప్ప పండితుడు బి.ఎ. చదువుతున్నప్పుడు బ్రహ్మసమాజ మత ప్రబోధకులైన పండిత శివనాధశాస్త్రి రాజమండ్రి వచ్చారు(1881). ఆయన అనర్గళంగా ఇంగ్లీషులో ఉపన్యాసం ఇస్తే అదే వేగంతో ఆ ఉపన్యాసాన్ని ఇంగ్లీషులోనే రాసి జయంతివారు పత్రికకి పంపటం, మర్నాడు పత్రికలో రావటం... శివనాథశాస్త్రి చూసి ఆశ్చర్యపోవటం జరిగింది.
---------------------------------------------
తెలుగులో మొట్ట మొదటి పత్రిక ఏది? అన్నప్పుడు కొందరు 1831 నాటి 'తెలుగు జర్నల్‌'ను చెప్తారు. దీనికి ఆధారం లేదు. 1835లో బళ్లారి క్రైస్తవ మత ప్రచారకులు ప్రారంభించిన 'సత్యదూత' పత్రికనే తొలి పత్రికగా చాలా మంది నిర్ణయించారు.
---------------------------------------------
జర్మన్‌ దేశీయుడైన బెంజమిన్‌ షుల్జ్‌ 1746లో హాలె నగరంలో మొట్టమొదటి తెలుగు పుస్తకాన్ని అచ్చు వేశాడు. ఆ పుస్తకం పేరు- ''మోక్షానికి కొంచ్చుపొయ్యెదొవ''.
---------------------------------------------
శ్రీనాథుడు శివభక్తుడు. కానీ శివుడి మీద రాసిన కావ్యాలను రాజులకు, మిత్రులకి, అంకితమిచ్చాడు. మానవుల చరిత్ర గల 'పల్నాటి వీరచరిత్ర'ను మాత్రం దేవుడికి అంకితమిచ్చాడు.
----------------------------------------------
పోతన భాగవతంలోని పన్నెండు స్కంధాలలో ఎనిమిదే రాశాడు. మిగిలిన నాలుగూ అతని శిఘ్యలు-బొప్పరాజు గంగవు, ఏర్చూరి సింగయ, వెలిగందల నారయ రాశారు. అంటే ఆంధ్ర మహాభాగవతం రాసింది నలుగురన్నమాట!
---------------------------------------------
తెలుగు కథ 1910లో పుట్టి 1952లోనే అంతర్జాతీయ స్థాయికి ఎదిగింది. ''న్యూయార్క్‌ హెరాల్డు ట్రిబ్యూన్‌'' నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కథల పోటీలో పాలగుమ్మి పద్మరాజు రాసిన 'గాలివాన' కథకి ద్వితీయ బహుమతి లభించింది. ఒక మనిషి ప్రవర్తన బాహ్య పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుందని చెప్పే కథ ఇది!
---------------------------------------------
క్రీ.శ. ఒకటో శతాబ్దికి చెందినదిగా భావిస్తున్న అమరావతి బౌద్ధస్థూపంపై నున్న ''నాగబు'' అనేది మొట్టమొదటి తెలుగు పదంగా భావించబడుతోంది. 'నాగబు' అంటే 'నాగము' అని అర్థం.
----------------------------------------------
ఎ.డి.కాంప్‌బెల్‌ అనే ఆంగ్లేయుడు మన తెలుగు నేర్చుకోవటమే కాకుండా "A Grammar of the Teloogoo Language" అనే వ్యాకరణం రాశాడు. ఇది మద్రాస్‌లో కాలేజ్‌ ఆఫ్‌ ఫోర్ట్‌ సెయింట్‌ జార్జిలో గల ముద్రణాలయంలో అచ్చయింది.
----------------------------------------------
శ్రీశైలంలోని శివుని పేరు మల్లికార్జునుడు. మల్లిక, అర్జున పుష్పాలతో పూజింపబడే దేవుడు కాబట్టి మల్లికార్జునుడయ్యాడు. ఇది తెలుసుకోకుండా మల్లిఖార్జున శర్మ, మల్లిఖార్జునుడు... అని వాడుతూంటారు. ఇది సరి కాదు.
-----------------------------------------------
పారశీ భాషలో 'ఉస్తాద్‌' తెలుగులో వస్తాదు అయింది. ఉస్తాద్‌ అంటే ఉపాధ్యాయుడు అని ఆ భాషలో అర్ధం. ఉచితం అంటే తగినది, యుక్తమైనదనే అర్థం. ఖర్చు లేకుండా, 'ఫ్రీ'గా వచ్చేది అనే అర్థం తర్వాత వచ్చింది.
----------------------------------------------
లక్ష్మీ నరసింహ పానుగంటి
సాక్షి వ్యాసాలు చదవడం మాననంటి
ఎంచేతంటే వాటిలో పేనులాంటి
భవానికాయన ఏనుగంటి
రూపాన్నియ్యడం నేనుగంటి
-శ్రీశ్రీ
-----------------------------------------------
ఏకపత్నీ వత్రము
ఎలుగెత్తు మన మతము
వేల్పు భార్యలు శతము
ఓ కూనలమ్మా!
-ఆరుద్ర
----------------------------------------------
తాళ్ళపాక తిమ్మక్క తొలి కవయిత్రి. రాయగా రాయగా తొలి కావ్యం ''సుభద్రా కల్యాణం'' రాసింది. రాసి, ''పొలతి! నమ్మగరాదు పురుషులనెపుడు/పలురీతి కృష్ణసర్పములైయుండ్రు'' అని మగవారిని నిం దించింది. (కృష్ణసర్పం అంటే నల్లత్రాచు)
----------------------------------------------
'స్త్రీ'కి అరవై పర్యాయ పదాలున్నాయి. నారి, అబల, వనిత, మహిళ, కాంత, లలన, మగువ, ఇంతి, అతివ, నవల, నాతి, వెలది, అంగన, మానిని, సుదతి, పడతి, లలన, తొయ్యలి మొదలైనవి.
-----------------------------------------------
పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు 12వ ఏటనే 'పెనుగొండ లక్ష్మి' అనే కావ్యం రాశారు. దీనిని మద్రాస్‌ విశ్వవిద్యాలయం 'విద్వాన్‌' పరీక్షకి పాఠ్యభాగంగా నిర్ణయించారు. పుట్టపర్తివారు ఆ పరీక్షకి వెళ్లినప్పుడు తాను రచించిన 'పెనుగొండ లక్ష్మి'నే చదివి పరీక్షలో సమాధానం రాశారు! ఇది విచిత్రం!
-----------------------------------------------
తిక్కవరపు పఠాభి రామిరెడ్డి 'ఫిడేలు రాగాలు డజను'లో రాసిన పంక్తులివి.
'' మీ వాన్దరు సనాతనా చర్‌యుల్‌
ముఖమ్విరిచి ఇన్‌గ్‌లీష్టానివి
నన్‌నున్జేపట్‌టవద్‌దని
గద్‌ దిన్చి నా కూడ నీవు'
-----------------------------------------------
ప్రశ్నలోనే సమాధానం ఉండేలా రచించే భాషా వైచిత్రిని పరికించండి.
ప్రశ్న- ఎద్దీశున కశ్వంబగు?
సమాధానం- ఎద్దు
ఈశునకశ్వంబగు.
-----------------------------------------------
కొంచెం తేడాతో ఒకే విధంగా కనిపిస్తూ అర్థంలో భేదం ఉండే జంట పదాలను గమనించండి-
అభినందనం - అభివందనం
ఆహుతి - ఆహూతి
(అగ్నిలో వేయుట) (పిలుచుట)
నిదానము - నిధానము
(నెమ్మది) (ఉంచుట నిక్షేపము)
నిరశనము - నిరసనము
(నిరాహారం)(తిరస్కారం)
--------------------------------
(విపుల, నవంబర్,2007)
___________________________________

జనం నోట్లో 'నానీ'

- రావికంటి శ్రీనివాస్‌

ఇప్పుడంతా
రెండింటిపైనే చర్చ
క్రికెట్లో ధోని
కవిత్వంలో నాని
తెలుగు సాహిత్యంలో నానీలు ఎంత ప్రాచుర్యం పొందాయో చెప్పడానికి ఈ ఒక్క నానీ చాలు.
ఇరవై ఓవర్ల క్రికెట్‌లో ధోనీసేన సంచలనం సృష్టిస్తే... ఇరవై అక్షరాలతో ఫోర్లు (నాలుగులైన్లు) కొడుతూ నాని తెలుగు కవిత్వంలో దూసుకుపోతోంది. తెలుగు కవిత్వంలో ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని, కావ్యాలను టెస్టు మ్యాచ్‌లతో పోలిస్తే నానీలను ట్వంటీ ట్వంటీ పోటీలుగా భావించవచ్చు. టెస్టు మ్యాచ్‌ల తర్వాత వచ్చిన వన్డే మ్యాచులు ఎంతగా అలరించాయో తెలిసిందే. ఆ తర్వాత వచ్చిన 'ట్వంటీ ట్వంటీ' మరింత స్పీడ్‌ పెంచుకుని, నిడివి తగ్గించుకుని ఎంత రసవత్తరంగా తయరైందో అందరికీ తెలిసిందే. సరిగా ఇదే పోలిక తెలుగు కవిత్వానికీ వర్తిస్తుంది. గ్రాంధిక భాష, ఛందో బంధాల నడుమ సాగిన కవిత్వ ప్రక్రియ క్రమంగా రూపాలు మారుతోంది. సంక్లిష్ట వృత్త పద్యాలకన్నా, సరళమైన ఆటవెలదులు, తేటగీతులకే ఆదరణ ఎక్కువ. చిన్న చిన్న పదాలు, పాదాలే అందుకు కారణం. పామర జనం నోళ్లలో కూడా నాని విస్తృతం కావడానికి కూడా ఆ సరళతే కారణం. భావాన్ని నిర్దుష్టంగా చెప్పటం, సూటిగా చెప్పటం కోసం అనేక ప్రక్రియలు అవసరమయ్యాయి. సాహితీ రచనలో సౌలభ్యం కోసం పద్యం వచన పద్యం దాకా వచ్చింది. ఆ వరుస లోనే మినీ కవితలు, హైకూలు వచ్చాయి. ''దేనిలోనైనా మార్పు జరిగే కొద్దీ సౌలభ్యమూ పెరుగుతుంది. అసలు కచ్చితంగా చెప్పాలంటే సౌలభ్యం కోసమే మార్పు అవసరమవుతుంది'' అదే క్రమం కొనసాగి తెలుగు కవితా లోకంలో వికసించిన వెలుగు పూలు... తెలుగు పూలు నానీలు. దశాబ్దం క్రితం చిన్న పాయగా ప్రారంభమైన ఈ కవిత్వ ప్రక్రియ నేడు మహాప్రవాహమై ముందుకు సాగుతోంది. కవిత్వం.. రచనలు.. సాహిత్యం పండితులకే తప్ప మనకెందుకులే అనుకునే దశలో సామాన్యులను సైతం నానీలు ఆకట్టుకుంటున్నాయి. ఆంగ్ల మాధ్యమంపై మోజులో తెలుగు భాష అంతరించిపోతుందేమో అని ఆందోళన చెందుతున్న వారికి సరికొత్త ఆశను చిగురింపజేస్తున్నాయి. 'ట్వింకిల్‌ ట్వింకిల్‌' రైమ్స్‌ తప్ప చిట్టి పొట్టి పాటలు తెలియని చిన్నారులను సైతం కట్టిపడేస్తున్నాయి. చిన్నారులను నానీ, కన్నా అంటూ పిలచుకుంటాం. అలాంటి వారినీ ఆకట్టుకునేవి కాబట్టే వీటిని నానీలు అంటున్నామంటున్నారు ఈ ప్రక్రియ సృష్టికర్త ఆచార్య ఎన్‌.గోపి. నావి(నా), నీవి(నీ) కలిపితే నానీలు.. అంటే మనవి అని మరో అర్థం. 1997 ఆచార్య ఎన్‌.గోపి ఈ ప్రక్రియకు శ్రీకారం చుట్టారు. ఆతర్వాత ఎస్‌.రఘు, ఎస్‌.ఆర్‌.భల్లం, సోమేపల్లి వెంకటసుబ్బయ్య, అంబల్ల జనార్దన్‌, ద్వానా శాస్త్రి, రసరాజు తదితరులు నానీల వర్షం కురిపించారు. 2001లో కోట్ల వెంకటేశ్వరరెడ్డి 'తెలంగాణా నానీలు' రాయడంతో నానీల సీను తెలంగాణాకు మారింది. చిల్లర భవానీ దేవి యశశ్రీ రంగనాయకి, శారదా అశోకవర్ధన్‌ లాంటి రచయిత్రులూ నానీలు రాశారు. కొత్త కొత్తగా రచనా ప్రక్రియకు పూనుకునే వారికి నానీలు స్వాగతం పలుకుతున్నాయి. తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలోకి సింహద్వారంగా నానీలు వెలుగొందుతున్నాయి.

నానీల్లో ప్రశ్నలు ఉంటాయి. జవాబులు ఉంటాయి. చమక్కులు ఉంటాయి. భావోద్వేగాలు ప్రతిఫలిస్తాయ్‌. ఆర్తిని కలిగిస్తాయ్‌. ఆవేదన రగిలిస్తాయ్‌. ఆలోచన రేపుతాయ్‌. అయ్యో అనిపిస్తాయ్‌.. భలే అనిపిస్తాయ్‌.. బాధను కలిగిస్తాయ్‌. మనసును కదిలిస్తాయ్‌. మంచిని పెంచుతాయి. చెడును దునుమాడుతాయి. పంచ్‌తో బాధేస్తాయి. స్పార్క్‌తో మెరిపిస్తాయి.

గాఢమైన భావనలు, లోతైన ఆలోచనలు బుద్ధిగా నాలుగు పంక్తులో ఒదిగిపోతాయి.
మెలకువ
రెప్పల గదుల్లో బందీ
రేపటికే
విడుదల
ఎంత లోతైన భావన.
గోపీ గారి పదాల్లో చెప్పాలంటే-
ఎండపొడల్లో
తడిగా నానీలు
రక్తంతో శ్రుతిచేసిన
వినూత్న బాణీలు
''నానీల్లో వాక్యాన్ని భావాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పటం, జీవన సత్యాన్ని పిండటం అనే లక్షణాలున్నాయి. అన్నింటికి మించి నానీలో ఏ ఉద్రేకం, ఆగ్రహం, ఆవేశం లేవు. స్పష్టమైన ధ్యానాత్మకత నానీలకుంది.'' నానీలు కేవలం నాలుగు పంక్తులు కలిగి ఉన్న ప్రక్రియ కాదు. అనేకమైన కవితా మార్గాలను సంలీనం చేసుకున్న ప్రక్రియ. రెండు భావ శకలాలలో ఒక పెద్ద వచన కవిత సాధించిన ప్రయోజనాన్ని సాధించిన ప్రక్రియ. నానీల్లో అంతశ్శోధన ఒక ప్రత్యేక గుణం.

తడుస్తాయని
చేపలు భయపడవు
సముద్రాన్ని చీలుస్తూ
అతికిస్తాయి.
చూసిన దృశ్యాన్ని కొత్తగా... ఎంత గొప్పగా ఆవిష్కరించారు?
నడుస్తున్నట్లు
మైమ్‌
అంగుళం ముందుకుసాగదు
రాజకీయమంటే అదే..
రాజకీయాల తీరుపై ఎంత ఘాటైన వ్యంగ్య బాణమిది?
క్లాసులో ఎప్పుడూ
వెనకవరసే
ఇప్పుడాయన
అగ్రనాయకుడు
ఎలాంటివారు రాజకీయాల్లోకి వస్తున్నారో.. ఎవరు పాలకులవుతున్నారో ఎంత వ్యంగ్యంగా చెప్పారో కవి
వివాహమా
ఎంతపనిచేశావ్‌
పుట్టింటికే
నన్ను అతిథిని చేశావ్‌
ఓ రచయిత్రి కలం నుంచి జాలువారిన ఈ పదాలు చదివితే మనసు కదలడం లేదూ..
బువ్వ తింటాంటె
సరం పడ్డది
ఎక్కడో
రైతు ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు.
మరో కవి హృదయ స్పందన ఇది. ఎంత సామాజిక స్పృహ.
పూలదండను చూసి
మురిసింది మేక
అదే ఇక
చివరి కేక
ఒక మూగ జీవి దైన్యాన్ని ఇలా ఆవిష్కరించారు.
నానీలలో
కవిత్వం జాడ
కై చిప్పలతో తీసిన
పాలమీగడ
ఇవి కొన్ని మ(మె)చ్చు తునకలు మాత్రమే. ఇలాంటి కొన్ని వందల వేల నానీలు ఈ రోజు తెలుగునాట వెలువడుతున్నాయి. భాషను సుసంపన్నం చేస్తున్నాయి. మరి కొన్ని శతాబ్దాల వరకు భాష నిలిచి ఉండేందుకు బీజాలు వేస్తున్నాయి.
నానీ జనాః సుఖినోభవంతు
(నానీల దశమ వార్షికోత్సవం, నానీల శతాధిక గ్రంథోత్సవాల సందర్భంగా)
(Eenadu, 14:10:2007)
_______________________________

'నెనరు ' అంటే ................

'నెనరు ' అంటే కృతజ్ఞత,ప్రేమ,దయ,చనవు
అనే అర్థాలను ఈ క్రింద చూపిన నిఘంటువులు రూఢి చేస్తున్నాయి.

నెనరు= 1.కృతజ్ఞత 2.ప్రేమము (శబ్దరత్నాకరము-బ.సీతారామాచార్యులు) (వాడుకతెలుగు పద కోశం-ఆచార్య కేతు విశ్వనాథ రెడ్డి)

నెనరు= gratitude;love;freedom;kindness (బాలసరస్వతి తెలుగు ఇంగ్లీషు డిక్షనరి-డా.దాశరథి)

నెనరు= affection,love.ప్రేమ. gratitude,కృతజ్ఞత.(బ్రౌన్ తెలుగు ఇంగ్లీష్ నిఘంటు)

నెనరు= ప్రేమ,స్నేహం; వలపు,మోహం; దయ,కనికరం; మచ్చిక,చనవు; ప్రేమాస్పదం; కృతజ్ఞత.(నడుపల్లి పాఠశాల నిఘంటువు-ఎన్.ఎస్.రాజు)
___________________________________
శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు ప్రకారం:-
నెనరు=
(విశేష్యము)
[1]ప్రేమము, స్నేహము
[2](స్త్రీపురుషుల) వలపు, మోహము
[3]మచ్చిక, చనవు
[4]దయ, కనికరము

(విశేషణము)
[1]ప్రియము, ప్రేమాస్పదము
[2]కృతజ్ఞుడు, విశ్వాసము కలవాడు
సీ.దీవెనల్ వినయవిధేయత తోడ( జేకొనుచును వెండియు నెనరు దొరలు.
___________________________________________
Thank=అభినందన,కృతజ్ఞత,ధన్యవాదం(ఆధునిక వ్యవహార కోశం-బూదరాజు రాధాకృష్ణ,ప్రాచీ పుబ్లికేషన్స్, హైదరాబాదు,సం.2003)+నెనరు
_______________________________

నేటి తెలుగులో సంధి స్వరూపం

వాక్యమధ్యంలో పదాలను విసంధిగా రాయడం మంచిది.దానివల్ల పాఠకునికి శబ్ద మూలరూపం తెలుస్తుంది. ఈ విధంగానే క్రియా శబ్దాల విషయంలో కూడ విసంధిగా రాయడంవల్ల ఎక్కువ ప్రయోజనం చేకూరుతుంది.మూలరూపంతో పదాలను వాక్యమధ్యంలో రాయటమే నేడు ప్రచురంగా కనిపిస్తుంది.కాబట్టి శబ్దానికి ఏకరూపాన్ని ప్రచారంలోకి తేవడం ఆధునిక ప్రయోజనాల దృష్ట్యా చాలా ముఖ్యం.

రెండు అక్షరాలమధ్య సంహిత- అంటే సంధి ఏర్పడే పట్టులను గూర్చి సంస్కృత వైయాకరుణులు ఈ విధంగా నిర్వచించారు

'సంహేతైక పదేనిత్యా/ నిత్యాధాతూప సర్గయో:/
నిత్యా సమాసే/ వాక్యేతు సా వివక్షామపేక్షతే/

పై విధి సంస్కృత భాషకు సంబంధించిందైనా, తెలుగు భాషకు గూడా చాలావరకు వర్తిస్తుంది.

[1]సంహేతైక పదేనిత్యా:
ఏకపదంలో అక్షరాలకు మధ్య సంధి నిత్యంగా జరుగుతుంది.
పుట్టి+ఎడు = పుట్టెడు
మూడు+అవ+మూడవ
గోరు+అంత=గోరంత
నిర్ణయ+ఇంచు=నిర్ణయించు
నిర్జి+ఇంచు=నిర్జించు

[2]నిత్యాధాతూప సర్గయో:/
సాధారణంగా తెలుగు ధాతువులన్ని 'ఉ ' అనే అచ్చుతో అంతమవుతాయి.కాబట్టి ధాతువులకు క్రియా ప్రత్యయాలు చేరేటప్పుడు ఆ ప్రత్యయాలు అచ్చులను ఆదిలో కలిగి ఉంటే ఉత్వసంధికి సంబంధించిన ప్రక్రియ జరుగుతుంది. పూర్వ పరాచ్చులు రెండింటి స్థానంలో పరాచ్చు ఆదేశంగా వస్తుంది.
ఇచ్చు+ఎను=ఇచ్చెను
కొట్టు=ఎను=కొట్టెను
చదువుతు+ఉన్నాను=చదువుతున్నాను
కొట్టు+ఇంచు=కొట్టించు
చేయు+ఇంచు=చేయించు
చదువు+ఇంచు=చదివించు
కొట్టు+అక=కొట్టక
తిట్టు+అక=తిట్టక

ఇక సంస్కృత పదాలతోబాటు ఉపసర్గలు(prefixes) కూడా తెలుగులోకి వచ్చాయి.కాబట్టి తత్సమ పదాల్లో సంస్కృతంలో లాగే ఉపసర్గలను శబ్దాలకు చేర్చేప్పుడు సంధి కార్యం నిత్యంగా జరుగుతుంది.
ప్రతి+ఏక=ప్రత్యేక
అభి+ఉదయం=అభ్యుదయం
సు+అగతము=స్వాగతము
అను+ఏషన=అన్వేషణ

[3]నిత్యా సమాసే/
సమాసంలోని పదాలమధ్య సంధి నిత్యంగా జరుగుతుంది.
చింత+ఆకు=చింతాకు
ఇల్లు+ఆలు=ఇల్లాలు
పీత+అంబరుడు=పీతాంబరుడు
రామ+ఆజ్ఞ=రామాజ్ఞ
సూర్య+ఉదయం=సూర్యోదయం

[4]వాక్యేతు సా వివక్షామపేక్షతే/
రచయిత తన ఇష్టాన్ని అనుసరించి వాక్య మధ్యంలో పదాలను విడివిడిగా రాసుకోవచ్చు. లేకుంటే పదాలకు మధ్య సంధినియమాలను పాటించనూవచ్చు.
ఉదాహరణకు ఈ కింది వాక్యాన్ని చూడండి.
'ఒకడు పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడు అయినాడు అనుకొందాం.'
ఈ వాక్యాంలోని పదాలకు మధ్య సంధి చేస్తే ఇలా ఉంటుంది:
'ఒకడు బరీక్షలో నుత్తీర్ణుడయినాడనుకొందాం. '
పై వివరణవల్ల తేలిందేమిటంటే వాక్య మధ్యంలో రెండు పదాలను కలిపి సన్నిహితంగా ఉచ్చరించడంగాని,రెండు శబ్దాలమధ్య కొంచెం కాలం ఆగి ఉచ్చరించడంగాని రచయిత ఇష్టంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సన్నిహితంగా ఉచ్చరిస్తే సంధి కార్యం జరుగుతుంది. పదాలను వ్యవధానంగా ఉచ్చరిస్తే సంధి రాదు.కాని వాక్య మధ్యంలో పదాలను విడివిడిగా రాయడంవల్ల చాలా ఉపయోగం ఉంది.

ఇంగ్లీషు భాషలో 'MIRROR ' అనే మాట వాక్యంలో ఎక్కడైనా 'MIRROR' గానే వాడుతున్నాము.కాని తెలుగులో ' అద్దం ' అనే మాటను వాక్యారంభంలో ' అద్దం ' - అని రాస్తాము.కాని వాక్యమధ్యంలో ద్రుత ప్రకృతికం (నకారం అంతంలో ఉండే శబ్దాలు) తరువాత 'నద్దం ' అని రాస్తాము. అలాగే సంధి రాని చోట 'య్ 'ని ఆగమం చేసి 'యద్దం ' అని రాస్తాం. సామాన్య పాఠకుడు దీని మూల రూపం ఏదో తెలియక తికమక పడతాడు.కాభట్టి వాక్యమధ్యంలో పదాలను విసంధిగా రాయడం మంచిది.దానివల్ల పాఠకునికి శబ్ద మూలరూపం తెలుస్తుంది. ఈ విధంగానే క్రియా శబ్దాల విషయంలో కూడ విసంధిగా రాయడంవల్ల ఎక్కువ ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. 'ఉంది '- అనే క్రియా శబ్దాన్ని ద్రుతప్రకృతికం(నకారం అంతంలో ఉండే శబ్దాలు) తరువాత 'నుంది '- అని, కళల(అచ్చు అంతంలో ఉండే శబ్దాలు)పై సంధి రాని చోట 'యుంది ' -అని రాయకుండా, 'ఉంది '- అని వాక్యమధ్యంలో రాయడం సబబు.అలాగే 'వ్ 'ఆగమం చేసి 'వుంది '- అని రాస్తే, పాఠకుడు మూలరూపం తెలియక తికమక పడతాడు.మూలరూపంతో పదాలను వాక్యమధ్యంలో రాయటమే నేడు ప్రచురంగా కనిపిస్తుంది.కాబట్టి శబ్దానికి ఏకరూపాన్ని ప్రచారంలోకి తేవడం ఆధునిక ప్రయోజనాల దృష్ట్యా చాలా ముఖ్యం.
("చక్కని తెలుగు రాయడ మెలా?" డా.వి.లక్ష్మణరెడ్డి,ఎమెస్కో, 1992)
-----------------------------------------------------------

సంకేత పదాలు

(అ)తాపత్రయము:n.
Triple cares, all sorts of troubles arising from worldly cares. These are divided into ఆధ్యాత్మికము, ఆధిభౌతికము and ఆధిదైవికము, that is , sorrows caused by, (1) ourselves, (2) others, & (3) by the will of God

(Ref: నిఘంటు తెలుగు ఇంగ్లీషు, చార్లస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్)
-----------------------------------

ఆకాంక్ష;
కాంక్షతో కష్టపడడం, తపన, ఆరాటం. (చిన్నపనికి కూడా కొందరు ఎంతో తాపత్రయం పడతారు);
ఆధ్యాత్మికం, ఆధిభౌతికం ఆధిదైవికం అనే మూడు బాధలు.
(నడుపల్లి పాఠశాల నిఘంటువు, తెలుగు తెలుగు, సంపాదకుడు: ఎన్.ఎస్.రాజు)
----------------------------------------

concern, anxiety and cares ;
(lit.) the three struggles, namely sorrows caused by ourselves, by others, and by the will of God; that is ఆధ్యాత్మికం; ఆధిభౌతికం; ఆధిదైవికం;
(తెలుగు- ఇంగ్లీషు నిఘంటువు, compiled by V.Rao Vemuri)
-------------------------------------

grief or sorrow of three kinds - spiritual, material and super spiritual.

(బాలసరస్వతి తెలుగు ఇంగ్లీషు డిక్షనరి, compiler: Dr.దాశరథి)
---------------------------------------------------

(ఆ)శివ పంచాక్షరీ మంత్రం:

'నమశ్శివాయ ' (శివుడా, నీకు నమస్కారం!) అనే ఐదక్షరాలున్న మంత్రం.
-----------------------

(ఇ)పంచవటి:
1.అశ్వత్థము, బిల్వము,వటము, ధాత్రి,అశోకము అను అయిదు వటము(మర్రిచెట్టు)ల సమాహారము.
2.దండకారణ్యమందలి యొక ప్రదేశము, ఇందు శ్రీరాముడరణ్యవాసకాలమున వసించియుండెను. ఇది యిప్పటి 'నాసిక్' అను చోటికి రెండుమైళ్ళదూరమున నున్నది.
(శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు, నాల్గవ సంపుటం)
--------------------------
1.శ్రీరాముడు అరణ్యవాసంలో కొంతకాలం నివసించిన ప్రదేశం. గోదావరి తీరాన ఉంది. ఐదు వటవృక్షాలు ఇక్కడుండంతో దీన్ని పంచవటి అన్నారు. ఈ ఐదు వృక్షాలు పూర్వం గంధర్వులు. అగస్త్యుణ్ని ఎటూ కదలకుండా చేయాలని ప్రయత్నించి అతని శాపానికిగురై వృక్షాలుగా మారారు.శ్రీరామదర్శనం వల్ల శాపవిమోచనమౌతుందని ముని చెప్తాడు.(కంబ రామాయణం)

2.గౌతమీతీరంలోని అరణ్యం. ఇక్కడ రాక్షసబాధ ఎక్కువగా ఉండేది. వనవాసంలో ఇక్కడుండమని రామలక్ష్మణులకు అగస్త్యుడు
చెప్పాడు.ఇక్కడినుంచే సీతను రావణుడు తీసికెళ్ళాడు.(రామాయణం)
(పురాతన నామకోశం, డా.బూదరాజు రాధాక్రృష్ణ)
-------------------------------

పదాలు

'మామిడి పండు' అనే మాటకు సమానార్థకమైన మాట భారతదేశంలోని ప్రతి భాషలోను వుంది. కాని, యూరప్ లోని యే భాషలోను లేదు. యెందుకు లేదంటే, యూరప్ లో మామిడి పండే లేదు గనుక.ఇంగ్లీషువాళ్ళు మనదేశానికి వచ్చినప్పుడు మామిడి పండును/ కాయను చూసి, తమిళంలోని 'మాంగాయ్'నుండి mango అనేమాట సృష్ట్తించుకున్నారు.....అలాగే, యూరప్ లో వున్న పండ్ల పేర్లు మన భాషల్లో లేవు.యెందుకు లేవంటే ఆ పండ్లే మనకు లేవు గనుక.... వస్తువే లేకపోతే దానికి పేరు వుండడం సాధ్యం కాదు గదా.వస్తువు ప్రత్యక్షంగా లేకపోయినా, ఊహలో వున్నా సరే, మనుషులు దానికి పేరు పెట్టుకోగలరు.స్వర్గం, నరకం, దేవుడు, దయ్యం, అప్సరస, బడబాగ్ని లాంటి పదాలు ఇలా పుట్టినవే.

'మంచు' అనేమాట తెలుగు వుంది. సంస్కృతంలో హిమము, ప్రాలేయము, నీహారము, హిమిక అనే మాటలు వున్నాయి.అన్నీ మంచుకు పర్యాయపదాలే. మంచులో రెండు రకాలను తెలపడానికి 'మంచుగడ్డ' 'పొగమంచు' అనే రెండు మాటలు విడిగా వున్నాయనుకోండి.కానీ యింగ్లీషులో mist, dew, fog, frost, snow, ice, slush, sleet అని 8 మాటలున్నాయి. ఇవన్నీ చాలక smog అనే కొత్త మాట, యీ శతాబ్దంలో పుట్టింది.యీ 9 మాటలకూ తొమ్మిది వేరువేరు అర్థాలున్నాయి. యేదీ మరొకదానికి పర్యాయ పదం కాదు.తొమ్మిది పదాలు వేరువేరుగా యెందు కున్నాయంటే, తొమ్మిది వస్తువులు వేరువేరుగా వున్నాయి గనుకనే, యూరప్ లో వున్న వాళ్ళు యీ తొమ్మిదింటిని ప్రత్యక్షంగా చూస్తున్నారు.తెలుగు భాషలో యిన్ని పదాలు లేక పోవడానికి భౌగోళిక, శీతోష్ణ పరిస్థితులే కారణ మనవచ్చు..........

బంధుత్వాలకు సంబంధించిన మాటలన్నీ వివాహ వ్యవస్థతో ముడివడివుంటాయని సులభంగా గ్రహించవచ్చు......మనదేశంలో సోదరీ సోదరుల పిల్లలు ఒకరినొకరు పెండ్లి చేసుకోవచ్చు.దీన్నే మేనరికమంటారు. కానీ, అన్నదమ్ముల పిల్లలు ఒకరినొకరు గానీ, అక్కచెల్లెండ్ల పిల్లలు ఒకరినొకరు గానీ పెండ్లి చేసుకోకూడదు.కానీ, యూరప్ లో చేసుకోవచ్చు.అనగా, వివాహ విషయాల్లో యూరప్ లో మేనమామకు,చిన్నాయన(పెదనాయన) కూ భేదం లేదు; అలాగే, మేనత్తకూ చిన్నమ్మ (పెద్దమ్మ) కూ భేదం లేదు.ఆ కారణం వల్లనే అక్కడ వున్న uncle అనే పదానికి రెండు పదాలు, aunt అనే పదానికి రెండు పదాలు యిక్కడ మనకు అవసరమైనాయి.యింగ్లీషులోని cousin అనే మాటకు మనభాషలో సమానార్థకం లేకపోవడానికి కూడా అదే కారణం కావచ్చు.అయితే మరి, అన్న, తమ్ముడు అనీ, అక్క, చెల్లెలు అనీ విడివిడిగా ద్రావిడ భాషల్లో వున్నట్లు వుత్తరభారతదేశపు భాషల్లోను, యూరోపియన్ భాషల్లోను లేకపోవడనికి కారణమేమిటో చెప్పలేము...........................................

తెలుగులో మేము, మనము అనే మాటలు వున్నాయి. యీ రెండింటికి యింగ్లీషులో we అనే అంటారు.హిందీలో 'హం' అంటారు.తెలుగులో వున్న ఈ విభజన ప్రపంచంలో అనేక భాషల్లో లేదు..............................

యిలా కారణంగా లేదా ఊహకందని కారణాలవల్ల, యింగ్లీషులో వున్న పదాలు కొన్ని తెలుగులో లేవు.
ladder అంటె నిచ్చెన అని తెలుగులో వుంది గాని stair-case కు తెలుగు మాట యెందుకు లేదు. సంస్కృతం లో కూడా 'శోపానశ్రేణి' లాంటి పండిత సమాసాలు వున్నాయి గానీ, ప్రత్యేకంగా ఆ వస్తువుకొక పేరంటూ లేదు.'శోపానశ్రేణి'లాగే తెలుగులోకూడా 'మెట్లవరుస' అని కల్పించుకోవచ్చు. కానీ తెలుగువాళ్ళెవరూ ఆ మాట వాడడం లేదు. stair-case అనడానికి మెట్లు, మెటికలు, తాపలు, చీడీలు అనే అంటున్నారు. step అనే మాటకు బహువచన రూపాలే ఇవన్నీ.
window కు తెలుగు,సంస్కృత పదాలన్నీ మరుగున పడిపోగా, 'కిటికీ' అనే (ఉరుదు నుండి వచ్చిన) పరాయి మాట వాడుకలో వుంది,
మరి, window-sill కు తెలుగులో యేమనాలి?
sentiment కు తెలుగు మాట యెందుకు లేదు?
instinct కు తెలుగు మాట యెందుకు లేదు?['సహజాతం' అనేది యిటీవల పండితులు సృష్టించిన మాట.దానికంటె 'అంత:ప్రవృత్తి' అనడమే బాగుంటుంది.]
house కూ home కూ విడివిడిగా రెండు పదాలు తెలుగులో లేవు.బహుశ ప్రపంచంలో చాలా భాషల్లో లేవు.........
అది పోనీ roof కూ ceiling కూ రెండు పదాలు మనకెందుకు లేవు?
marriage కూ wedding కూ రెండు పదాలు యెందుకు లేవు?
hot కు వేడి అనీ, warm కు వెచ్చని అనీ మనకు రెండు పదాలు వున్నాయి; కానీ cool కూ, cold కూ, యెందుకు లేవు?
misuse కూ, abuse కూమధ్య గల భేదం సున్నితమైనదిగనుక వాటికి తెలుగులో రెండు మాటలు విడివిడిగా లేవని సమాధానపడవచ్చు.
discover కూ, invent కూ రెండు తెలుగు మాటలు యెందుకు లేవు?...

అది పోనీ airకూ, windకూ వేరువేరుగా రెండు మాటలు మనకెందుకుండకూడదు?.............
గాలి, పయ్యెర, వాయువు, మారుతం,పవనం, అనిలం అని యెన్నో మాటలు వున్నాయి గానీ, అన్నీ పర్యాయపదాలే. ప్రభంజనం కూడా అంతే. అన్నీ airకూ సమానార్థకాలే; windకూ సమానార్థకాలే; మళ్ళీ మాట్లాడితే breezeకు కూడా సమానార్థకాలే; యింగ్లీషులో draughtఅనే మరో మాట కూడా వుంది.దానికి తెలుగు మాట ఊహించడానికేసాధ్యం కాదు...........
(పుటలు :45,46,47 & 48, "అనువాద సమస్యలు" , రాచమల్లు రామచంద్రా రెడ్డి, 1991)
-----------------------------------------------------------